Jurnal maqolasiBepul o‘qish mumkin
Chorjo‘y pog‘onasi yura yotqiziqlari neftgazdorligining gidrogeologik omillari
Гидрогеологические факторы нефтегазоносности юрских отложений Чарджоуской ступени
- Institute of Geology and Exploration of Oil and Gas Fields (IGIRNIGM), Tashkent, Uzbekistan
Asosiy jihatlar
- Paleozoy poydevorining chuqurligi — 3,0–3,5 dan 5,0–5,5 km gacha.
- Quyi-o‘rta yura suvlari: Kultak ko‘tarilmasida (Kultak, Alan, Janubiy Alan, Pamuq) 107–131 g/l; Ispanli-Chandir ko‘tarilmasida 206–237 g/l; Kandim ko‘tarilmasida 199–258,8 g/l; Kulbeshkak ko‘tarilmasida 199–273 g/l; Kimerekda 252 g/l; rNa/rCl 0,53–0,96.
- Beshkent bukilmasining quyi-o‘rta yura suvlari: Shimoliy G‘uzor, Shakarbuloq, Shimoliy Nishon va Ilimda 162,2–246,0 g/l; Sho‘rtanda 284,0 g/l, Chunagarda 252,0 g/l, Nishonda 330,3 g/l va Izganchada 333,5 g/l.
- Yuqori yura namakoblari: Dengizko‘l ko‘tarilmasida 201–277,3 g/l (Umid, O‘rtabuloq) dan 305,8 g/l gacha (Shimoliy Tegermen); Ispanli-Chandir ko‘tarilmasida 215,0–230,0 dan 278,0–283,2 g/l gacha.
- Yuqori yura anomaliyalari: Daraxtli 2 qudug‘ida 255,3 g/l, Girsan 6 da 265,2 g/l, Chilkuvar 2 da 285,5 g/l, Mang‘it 2 da 296,9 g/l va Eshonquduq 1 da 407,2 g/l; yod 46,6–48,7 mg/l, brom 638,7–835 mg/l.
- Yod va brom: Dengizko‘l ko‘tarilmasida 37,4 va 283 mg/l gacha; Janubiy Zekrida brom 987 mg/l; Pirnazar va Markovskayada yod 42,4–52,8 mg/l; O‘rtabuloq–Ko‘kdumaloq namakob maydonida yod 57,7–67,9 mg/l, brom 350–652 mg/l.
- Yura suvlaridagi erigan gazlar 200–2 410 sm³/l; azot 0,5–1,5%, vodorod sulfid 3,0–4,3% gacha; gazga to‘yinganlik koeffitsiyenti uyumlar chekkasida 1 ga yaqin, ulardan tashqarida 0,42–0,48, bo‘sh strukturalarda 0,13–0,27.
- Hisor tizmasining janubi-g‘arbiy tarmoqlari yaqinidagi yuqori yura suvlari (Lyangar, Shurasan, Amanata, Bobosurxon) — 13,3–20,4 g/l.
Annotatsiya
The hydrochemical aspects of the oil and gas potential of Jurassic deposits of the Chardzhou stage are considered. The hydrogeochemical zoning of fluids in Jurassic deposits revealed, taking into account the characteristics of the vertical and horizontal zoning of waters. The continuity of aqueous migration of chemical elements, hydrocarbons and the unity of the dynamics and chemistry of underground fluids are an important point that largely determines their oil prospecting significance in specific geological conditions. Hydrogeological features of groundwater deserve attention as a search criterion when choosing a rational direction for prospecting and exploration work in specific geological objects.
Ingliz tilidagi annotatsiya jurnal sonining PDF faylidan olingan. Mualliflar annotatsiyasi litsenziyasi asosida keltirilgan. Annotatsiya ingliz tilida berilgan.
Sodda qilib aytganda
Neft-gaz qidiruviga mo‘ljallangan bu maqolada Buxoro–Xiva regionidagi Chorjo‘y pog‘onasi — Buxoro va Amudaryo regional uzilmalari orasidagi gidrogeologik hudud yura yotqiziqlarining qatlam suvlari tavsiflanadi. Suvli qatlamlar asosi bo‘lgan paleozoy poydevori 3,0–3,5 dan 5,0–5,5 km gacha chuqurlikda yotadi. Quyi-o‘rta yura suvlari terrigen formatsiyaning XX–XVII qumtosh-alevrolit gorizontlarida, yuqori yura suvlari esa karbonat formatsiyaning XV gorizontida joylashgan. Suvlarning kimyoviy tarkibi g‘arb va shimoli-g‘arb tomon — Hisor tizmasining janubi-g‘arbiy tarmoqlaridan Kulbeshkak ko‘tarilmasiga qarab o‘zgaradi.
Quyi-o‘rta yura yotqiziqlarida minerallashuvi 50–100 g/l bo‘lgan suvlar Beshkent bukilmasining ayrim qismlarida — Jilinskaya, Mang‘it va Kamashi maydonlarida uchraydi; bu yerdagi nisbatan kam minerallashgan suvlar (96,4–100,5 g/l) infiltratsion suv almashinuvi ta’sirini, ayniqsa uzilmalar yaqinida, ko‘rsatadi. Kultak ko‘tarilmasida minerallashuv 107–131 g/l. Pog‘onaning markaziy va janubi-g‘arbiy qismidagi Ispanli-Chandir, Kandim va Kulbeshkak ko‘tarilmalarida suvlar eng ko‘p minerallashgan — 199–273 g/l. Beshkent bukilmasining ko‘tarilgan qismida minerallashuv 250 g/l dan oshadi va Nishonda 330,3 g/l ga, Izganchada 333,5 g/l ga yetadi. Ayrim gazkondensat uyumlari chekkasida minerallashuvning pasayishi, masalan Dengizko‘lda 77 g/l gacha, kondensatsion suvlar aralashuvi bilan izohlanishi mumkin.
Yuqori yura suvlari asosan minerallashuvi 100–200 g/l va undan ortiq bo‘lgan xloridli-kalsiyli namakoblardir; bunga, ehtimol, yer osti oqimi litologik to‘siqlar yoki uzilmalar bilan to‘silgan uchastkalarning turg‘unligi sabab bo‘lgan. Ularda 5–10 mg/l yod, 100–300 mg/l brom va 100–200 mg/l ammoniy bor, pog‘ona markazidagi namakob maydonlarida esa yod-bromli suvlar (yod 20 mg/l dan, brom 300 mg/l dan ortiq) tarqalgan. Dengizko‘l ko‘tarilmasida minerallashuv 305,8 g/l ga (Shimoliy Tegermen), Beshkent bukilmasining ayrim quduqlarida 255,3–296,9 g/l ga, Eshonquduq 1 qudug‘ida esa 407,2 g/l ga yetadi; mualliflar buni ko‘milgan tuzlararo rapa ta’siri bilan bog‘laydi. Faqat bukilma chekkasida, Hisor tizmasining janubi-g‘arbiy tarmoqlari bilan tutashgan joyda, sedimentogen namakoblar, aftidan, qisman zamonaviy va qadimiy infiltratsion suvlar bilan almashgan: Lyangar, Shurasan, Amanata va Bobosurxon maydonlarida yuqori yura suvlarining minerallashuvi 13,3–20,4 g/l.
Yura suvlarida erigan gazlar asosan metandan iborat, ularning miqdori 200–2 410 sm³/l va chuqurlik bilan ortadi. Buxoro pog‘onasiga nisbatan ularda azot kamroq (0,5–1,5%), kislotali komponentlar, ayniqsa vodorod sulfid ko‘proq (3,0–4,3% gacha). Mualliflar xulosasiga ko‘ra, turg‘un va yuqori minerallashgan suvlar neft va gaz uyumlarining hosil bo‘lishi va saqlanishiga qulay. Bu minerallashuv qiymatlarining bir qismi 2024-yilgi regional tadqiqotda ham keltirilgan, shu pog‘onaning bo‘r suvli gorizontlari esa 2026-yilgi maqolada tavsiflangan; bu maqola esa yura suvlari qiymatlarini har bir kon uchun va erigan gazlar tarkibini beradi.
Rasmlar (1)
Iqtibos namunasi
T. Kh. Shoimurotov, Kh. F. Khudoiberdiev, K. B. Yusupov, A. T. Mukhammadiev and N. S. Khudoiberdieva (2023). Hydrogeological factors of petroleum and gas capability of Jurassic deposits of the Chardzhou stage. Geologiya i mineral'nye resursy (Geology and Mineral Resources), No. 5, 2023, pp. 57–62. https://mridm.uz/en/assets/journal/pdf/5_2023.pdf