2025-yil sentabrida AQSh Geologiya xizmati (USGS) Nyu-York suv tadqiqotlari markazining rahbar gidrologi Kristina Masterson hamda xizmatning Oklahoma–Texas suv tadqiqotlari markazidan Monica Langhorst va Cassi Crow Toshkentda O‘zgidrometning Gidrometeorologiya ilmiy-tadqiqot instituti bilan uchrashib, qo‘shma tadqiqotni boshlab berdi. Bu haqda USGS 2025-yil 9-dekabrda xabar berdi.
Tadqiqot Amudaryo havzasiga kiruvchi Qashqadaryo suvi qaysi manbalardan hosil bo‘lishini va bu manbalar fasllar davomida qanday o‘zgarishini kislorod va vodorodning barqaror izotoplari yordamida o‘rganadi. Bir yil davomida har faslda bir necha joydan daryo suvi namunalari olinib, deyteriy va kislorod-18, asosiy ionlar, mikroelementlar va biogen moddalarga tahlil qilinadi, suv ko‘rsatkichlari esa joyida o‘lchanadi. Natijalarni tasdiqlash uchun tanlangan namunalar ham institut, ham USGS laboratoriyalarida tahlil qilinadi.
Sentabrdagi uchrashuvlar ofisda va dalada o‘tdi: namuna olish rejasi, namuna olish joylarini tanlash, dala ishlari va daryodan namuna olish usullari bo‘yicha o‘quv mashg‘ulotlari ko‘rib chiqildi. Bu salohiyatni oshirish hamda ilm-fan va texnologiya almashinuviga bag‘ishlangan bir necha ikki tomonlama uchrashuvlarning birinchisi bo‘ldi. Tadqiqotni AQSh Davlat departamenti moliyalashtiradi.
Izotop indikatorlari daryo suvining qor erishi va yer osti suvlaridan keladigan bazis oqim kabi manbalarini hamda bug‘lanish kabi jarayonlarni ajratishga yordam beradi. Ma’lumotlar gidrologik sharoitlar o‘zgarishi mavjud suv miqdoriga qanday ta’sir qilishini baholashga va O‘zbekistonda suv resurslarini boshqarishga xizmat qilishi kerak.
Nega bu muhim
Vodorod va kislorodning barqaror izotoplari yer osti va termal suvlar qayerda to‘yinganini va suvlar qanday aralashishini ko‘rsatadi. O‘zbekiston havzalaridagi daryo va yog‘in suvlari uchun olingan qiymatlar — institut tadqiqotchilari 2026-yilda e’lon qilgan mahalliy meteor suvlar chiziqlari bilan birga — termal suvlarni talqin qilishda tayanch bo‘ladi. Tadqiqot O‘zbekistonda bu izotoplarni o‘lchash imkoniyatini ham rivojlantiradi.
