2026-yil 3-fevralda Scientific Reports jurnalida chop etilgan modellashtirish tadqiqotiga ko‘ra, Tibetdagi Yangbajing geotermal konining darzli granit kollektoridan uchta gorizontal quduq yordamida 12,5 yil davomida taxminan 32 MVt elektr quvvati olish mumkin. Mualliflar orasida Navoiy davlat konchilik va texnologiyalar universitetidan Elbek Ochilov ham bor.
Tadqiqot obyekti — Lxasadan taxminan 90 km shimoli-g‘arbda joylashgan Yangbajing. Bu Xitoydagi birinchi yuqori haroratli gidrotermal tipdagi geotermal kon. Uning ilk tajriba bloki 1975-yilda qurilgan, o‘rnatilgan quvvati esa 24 180 kVt ga yetgan — bu Xitoydagi geotermal elektr stansiyalari orasida eng katta ko‘rsatkich.
Mualliflar ZK4001 qudug‘i ma’lumotlari asosida 950–1 350 m chuqurlikda yotgan, o‘rtacha harorati 248 °C bo‘lgan darzli granit kollektorni modellashtirgan. Suv kollektor tubiga yaqin bitta gorizontal quduq orqali haydaladi. Yuqori qismdagi ikkita gorizontal quduqda bosim past — 2,5 MPa darajasida ushlab turiladi, shuning uchun kollektordan bug‘ va suv aralashmasi chiqadi. Bu aralashma bug‘ni ikki bosqichda ajratuvchi (double-flash) elektr stansiyasiga beriladi.
Modelda quduqlar 12,5 yil davomida harorati barqaror 230 °C bo‘lgan flyuid beradi. 20,6 yillik ishlash muddatida tizim 32,28–23,12 MVt elektr quvvati beradi, nasoslarga esa 1,14–1,83 MVt sarflanadi. Mualliflar bir kVt·soat elektr tannarxini 0,0137 AQSh dollari deb baholaydi; 2022-yilda Tibetda sanoat uchun elektr narxi kVt·soatiga 0,09 AQSh dollari bo‘lgan. Ularning hisobicha, issiqxona gazlari chiqindilari 1,63–5,63 mln tonnaga kamayadi. Model faqat issiqlik va flyuid oqimini hisobga oladi, natijalar esa modellashtirilgan sharoitlar uchungina o‘rinli.
Nega bu muhim
Yangbajing kollektori (taxminan 248 °C) O‘zbekistonda o‘lchangan termal suvlardan ancha issiq: ularning harorati Hisor mintaqasidagi chuqur quduqlarda 137 °C ga yetadi. Biroq usulning o‘zi — burg‘ulashdan oldin bosim, tog‘ jinslarining o‘tkazuvchanligi, harorat va debitlar elektr quvvatiga qanday ta’sir qilishini modellashtirish — O‘zbekistonda kelajakdagi har qanday geotermal elektr stansiyasi loyihasi uchun kerak bo‘ladigan ish.
