2026-yil 3-fevralda Scientific Reports jurnalida chop etilgan modellashtirish tadqiqoti Tibetdagi Yangbajing geotermal konining darzli granit kollektoridan uchta gorizontal quduq yordamida 12,5 yil davomida taxminan 32 MVt elektr quvvati olish mumkinligini ko‘rsatdi. Mualliflar orasida Navoiy davlat konchilik va texnologiyalar universitetidan Elbek Ochilov ham bor.
Tadqiqot obyekti — Lxasadan taxminan 90 km shimoli-g‘arbda joylashgan Yangbajing, Xitoydagi birinchi yuqori haroratli gidrotermal geotermal kon. Bu yerda birinchi tajriba bloki 1975-yilda qurilgan, o‘rnatilgan quvvat esa 24 180 kVt ga yetgan. Bu Xitoydagi geotermal elektr stansiyalari orasida eng yuqori ko‘rsatkichdir.
Mualliflar ZK4001 qudug‘i ma’lumotlari asosida 950–1 350 m chuqurlikda yotgan, o‘rtacha harorati 248 °C bo‘lgan darzli granit kollektorini modellashtirgan. Suv kollektor tubiga yaqin joylashgan bitta gorizontal quduq orqali haydaladi. Yuqori qismdagi ikkita gorizontal quduqda bosim past — 2,5 MPa darajasida ushlab turiladi, shu sababli kollektordan bug‘ va suv aralashmasi chiqadi. Bu aralashma bug‘ni ikki bosqichda ajratuvchi (double-flash) elektr stansiyasiga beriladi.
Modelda quduqlar 12,5 yil davomida harorati barqaror 230 °C bo‘lgan flyuid beradi. 20,6 yillik ishlash muddati davomida tizim 32,28–23,12 MVt elektr quvvati ishlab chiqaradi va nasoslar uchun 1,14–1,83 MVt sarflaydi. Mualliflar elektr energiyasi tannarxini har bir kVt·soat uchun 0,0137 AQSh dollari deb baholaydi (2022-yilda Tibetda sanoat uchun elektr energiyasi narxi har bir kVt·soat uchun 0,09 AQSh dollari bo‘lgan), issiqxona gazlari chiqindilarining qisqarishini esa 1,63–5,63 mln tonna deb hisoblaydi. Model faqat issiqlik va flyuid oqimini qamrab oladi, natijalar esa faqat modellashtirilgan sharoitlar uchun o‘rinli.
Nega bu muhim
Yangbajing kollektorining harorati (taxminan 248 °C) O‘zbekistonda o‘lchangan termal suvlarnikidan ancha yuqori: Hisor mintaqasidagi chuqur quduqlarda u 137 °C ga yetadi. Biroq qo‘llangan usul — burg‘ulashdan oldin bosim, tog‘ jinslarining o‘tkazuvchanligi, harorat va debitlar elektr quvvatiga qanday ta’sir qilishini modellashtirish — O‘zbekistondagi har qanday kelgusi geotermal elektr energetikasi loyihasi uchun zarur bo‘ladigan ishdir.
