2024-yil 9-yanvarda Renewable Energy jurnalida onlayn e’lon qilingan modellashtirish tadqiqotiga ko‘ra, binar siklli elektr stansiyasiga suv beradigan beshta vertikal quduq Xitoydagi Fengshun geotermal konining o‘rta va past haroratli suvidan 1,49 MVt gacha elektr quvvati berishi mumkin. Mualliflar qatorida Navoiy davlat konchilik va texnologiyalar universitetidan Elbek Ochilov ham bor.
Fengshun — Xitoyda elektr ishlab chiqarish uchun foydalanilgan birinchi o‘rta va past haroratli geotermal kon. 1985-yilda bu yerda o‘rnatilgan 300 kVt quvvatli bug‘ ajratuvchi (flash) qurilma 30 yildan ortiq ishlagan, biroq samaradorligi pastligi va iqtisodiy jihatdan o‘zini oqlamagani uchun stansiya 2016-yilda to‘xtatilgan.
Mualliflar ZK11 qudug‘i ma’lumotlari asosida quduqlarning yangi joylashuvini modellashtirdi: markazda bitta haydash qudug‘i, burchaklarda esa issiq suvni binar siklli elektr stansiyasiga yuboradigan to‘rtta ishlatish qudug‘i. Modelda elektr quvvati dastlabki 32,5 yil davomida 1,49 MVt gacha oshadi va 60-yilga kelib 1,05 MVt gacha pasayadi, nasoslar esa 0,30–0,49 MVt quvvat sarflaydi.
Mualliflar to‘rtta omil ta’sirini ham tekshirdi: kollektor ustidagi va ostidagi tog‘ jinslarining o‘tkazuvchanligi, suv olish sur’ati va haydaladigan suv harorati. To‘rttalasi ham natijaga sezilarli ta’sir qiladi.
Nega bu muhim
O‘zbekistonda ma’lum termal suvlar qaynoq emas, iliq: aksariyat joylarda harorat taxminan 22 dan 78 °C gacha, eng issiq quduqlarda esa Qo‘qonda 92 °C, Hisor mintaqasida 137 °C ga yetadi. Fengshun suvining harorati taxminan 90 °C — shunga yaqin oraliq. Fengshun misoli bunday suvdan elektr olish mumkinligini, ammo buni foydali qilish qiyinligini ko‘rsatadi; ushbu tadqiqotda esa yaxshiroq natija berishi kerak bo‘lgan sxema sinab ko‘rilgan.
