Binar siklli elektr stansiyasiga suv yetkazib beruvchi beshta vertikal quduq Xitoydagi Fengshun geotermal konining o‘rta va past haroratli suvidan 1,49 MVt gacha elektr quvvati olish imkonini berishi mumkin. Bu natija Renewable Energy jurnalida 2024-yil 9-yanvarda onlayn e’lon qilingan modellashtirish tadqiqotida olingan. Mualliflar qatorida Navoiy davlat konchilik va texnologiyalar universitetidan Elbek Ochilov ham bor.
Tadqiqot Fengshun geotermal koniga bag‘ishlangan. Bu Xitoyda elektr energiyasi ishlab chiqarish uchun foydalanilgan birinchi o‘rta va past haroratli geotermal kon. U yerda 1985-yilda o‘rnatilgan 300 kVt quvvatli bug‘ ajratuvchi (flash) qurilma 30 yildan ortiq ishlagan, biroq samaradorligi pastligi va iqtisodiy jihatdan o‘zini oqlamagani sababli stansiya 2016-yilda to‘xtatilgan.
Mualliflar ZK11 qudug‘i ma’lumotlari asosida quduqlarning yangi joylashuvini modellashtirdi: markazda bitta haydash qudug‘i, burchaklarda esa issiq suvni binar siklli elektr stansiyasiga yuboradigan to‘rtta ishlatish qudug‘i. Modelda elektr quvvati dastlabki 32,5 yil davomida 1,49 MVt gacha oshadi va 60-yilga kelib 1,05 MVt gacha pasayadi, nasoslar esa 0,30–0,49 MVt quvvat sarflaydi.
Mualliflar to‘rtta omil ta’sirini ham tekshirdi: kollektor ustidagi va ostidagi tog‘ jinslarining o‘tkazuvchanligi, suv olish sur’ati va haydaladigan suv harorati. To‘rttala omil ham natijalarga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi.
Nega bu muhim
O‘zbekistonda ma’lum bo‘lgan termal suvlar qaynoq emas, balki iliq: aksariyat joylarda ularning harorati taxminan 22 dan 78 °C gacha, eng issiq quduqlarda esa Qo‘qonda 92 °C ga, Hisor mintaqasida 137 °C ga yetadi. Fengshun suvining harorati taxminan 90 °C, ya’ni shunga yaqin oraliqda. Fengshun tajribasi bunday suvdan elektr energiyasi olish mumkinligini, ammo uni iqtisodiy jihatdan foydali qilish qiyinligini ko‘rsatadi; bu tadqiqotda esa yaxshiroq natija berishga mo‘ljallangan sxema sinab ko‘rilgan.
