Geotermal.uzO‘zbekistonda geotermal energiya Saytdan qidirish

Bosh sahifa / Tadqiqotlar

Jurnal maqolasiBepul o‘qish mumkin

Piskom daryosi havzasida suvning stabil izotoplari miqdorining o‘zgarishlari

Писком дарёси ҳавзасида сувнинг стабил изотоплари миқдорининг ўзгаришлари

G. U. Umirzakov1,4, T. Saks2, A. Kalvans3, B. E. Nishonov1,4, S. R. Isabekov4

  1. National University of Uzbekistan, Tashkent, Uzbekistan
  2. University of Fribourg, Fribourg, Switzerland
  3. Latvian State University, Riga, Latvia
  4. Hydrometeorological Research Institute, Tashkent, Uzbekistan
PDFni ko‘rish4,7 MB Iqtibos

Nashriyot sahifasi

Gidrometeorologiya va atrof-muhit monitoringi (Hydrometeorology and Environmental Monitoring)

Sana2023

Son2023, No. 2, pp. 80–88

TilO‘zbek tili (rus va ingliz tillarida annotatsiya)

LitsenziyaKo‘rsatilmagan

Nashr etganO‘zbekiston Respublikasi Gidrometeorologiya xizmati agentligi

Asosiy jihatlar

  • 120 ta namuna, 2018 va 2019-yillar avgusti: qor 35, muzlik muzi 11, daryo suvi 57 ta bug‘lanmagan va 15 ta bug‘langan, yomg‘ir 2.
  • O‘rtacha δ¹⁸O va δ²H (‰): qor −14,20 va −97,7; muz −14,81 va −101,4; daryo suvi −13,92 va −94,2.
  • Qordagi eng past qiymatlar: δ¹⁸O −19,48‰, δ²H −142,3‰; o‘rtacha d-excess: qor 15,8‰, muz 17,0‰, daryo suvi 17,2‰.
  • Mahalliy meteor suvlar chizig‘i: δ²H = 7,60 (±0,13) δ¹⁸O + 11,0 (±1,8), r² 0,971, 105 ta namuna.
  • Mahalliy bug‘lanish chizig‘i: δ²H = 3,24 (±0,24) δ¹⁸O − 43,1 (±1,6), r² 0,929, 15 ta namuna.
  • Piskom havzasi: 2 830 km², o‘rtacha balandlik 2 740 m, o‘rtacha yillik suv sarfi 76,7 m³/s.

Kalit so‘zlar

  • daryo havzasi
  • izotop gidrologiyasi
  • suvning stabil izotoplari
  • δ²H va δ¹⁸O
  • global meteor suvlar chizig‘i
  • mahalliy meteor suvlar chizig‘i
  • Piskom daryosi

Qisqacha mazmun

Mualliflar 2018 va 2019-yillarning avgustida Chirchiqning asosiy irmog‘i bo‘lgan Piskom havzasining yuqori qismida, asosan Barqiroq muzligi va Oyg‘aing daryosidagi Barqiroqsoy atrofida namunalar olgan: qor, muzlik muzi, daryo suvi va yomg‘irdan jami 120 ta namuna. Vodorod va kislorod izotoplari Latviya universiteti Geografiya va Yer fanlari fakultetining atrof-muhit monitoringi laboratoriyasida Picarro L2120-i analizatorida δ¹⁸O uchun ±0,1‰, δ²H uchun ±1‰ aniqlikda o‘lchangan.

Qor, muz va daryo suvida δ¹⁸O ning o‘rtacha qiymati −13,9‰ dan −14,8‰ gacha, d-excess ning o‘rtacha qiymati 15,8–17,2‰, shuning uchun namunalarning aksariyati global meteor suvlar chizig‘idan yuqorida joylashgan. Daryo va erigan suvdan olingan o‘n beshta namuna bug‘lanish natijasida og‘irlashgan va mahalliy bug‘lanish chizig‘i, δ²H = 3,24 δ¹⁸O − 43,1, ustida yotadi. Mualliflar buni avgustdagi havoning past namligi bilan bog‘laydi va chiziqni butun mintaqa uchun xos deb hisoblamaydi.

Havza uchun mahalliy meteor suvlar chizig‘i, 105 ta namuna bo‘yicha δ²H = 7,60 δ¹⁸O + 11,0, qiyaligi jihatidan global chiziqqa yaqin, ammo δ²H ning yuqoriroq qiymatlari tomon siljigan. Yog‘inlar izotoplarining global modeli bo‘yicha 42° sh. k., 71° sh. u. va 3 100 m balandlik uchun hisoblangan chiziqning qiyaligi ham shunga yaqin — 7,75, kesishmasi 15,2. Barqiroq muzligining to‘planish zonasidagi qor qatlamlari mavsumiy yog‘inlarning izotoplarini saqlaydi; mualliflar buni keyingi ishlarda daryo oqimining manbalarini ajratish uchun asos deb biladi.

Rasmlar (2)

Ikki xarita: balandlik bo‘yicha bo‘yalgan Piskom daryosi havzasi, uning yuqori qismi ramkada, va shu qismning kattalashtirilgan ko‘rinishi — muzliklar pushti rangda, namuna olingan joylar to‘q sariq nuqtalarda
1-rasm. Piskom daryosi havzasi va namunalar olingan joylar. Manba: G. U. Umirzakov et al. (2023).
Muz, yomg‘ir, daryo suvi va qor uchun δ²H ning δ¹⁸O ga bog‘liqligini ko‘rsatuvchi to‘rtta diagramma: 2018-yil namunalari nuqtalar, 2019-yilgilari uchburchaklar, yonida global meteor suvlar chizig‘i
2-rasm. Suv namunalari stabil izotoplari qiymatlarining GMSCh ga nisbatan joylashuvi. Manba: G. U. Umirzakov et al. (2023).

Iqtibos namunasi

G. U. Umirzakov, T. Saks, A. Kalvans, B. E. Nishonov and S. R. Isabekov (2023). Changing of water stable isotopes values in the Pskem river basin. Gidrometeorologiya va atrof-muhit monitoringi (Hydrometeorology and Environmental Monitoring), 2023, No. 2, pp. 80–88. https://nigmi.uz/portfolio/hydrometeorology-and-environmental-monitoring-scientific-journal-%e2%84%96-2-2023-y/