Jurnal maqolasiBepul o‘qish mumkin
Buxoro–Xiva regioni yura suv bosimli kompleksi yer osti suvlarida mikrokomponentlar va nodir elementlarning sanoat ahamiyatini bashorat qilish maqsadida ularning tarqalish xususiyatlari
Особенности распределения микрокомпонентов и редких элементов в подземных водах юрского водонапорного комплекса Бухаро-Хивинского региона с целью прогноза их промышленной значимости
- Institute of Geology and Exploration of Oil and Gas Fields (IGIRNIGM), Tashkent, Uzbekistan
Asosiy jihatlar
- Yura suvli tizimining gidrokimyoviy zonalari: 50 dan kam, 50–100, 100–150, 200–250 va 250 g/l dan ortiq.
- Yod: 50 g/l dan kam suvlarda 0–2 mg/l; Buxoro pog‘onasida 5,63–40 mg/l; Chorjo‘y pog‘onasida 1,0–116 mg/l; eng kuchli namakoblarda 10,2–65,5 mg/l, Shimoliy O‘rtabuloqda 99,9 mg/l gacha.
- Brom: 50 g/l dan kam suvlarda 0,26–6,0 mg/l; Buxoro pog‘onasida 20,1–245,7 mg/l, Toshlida 2 608,7 mg/l gacha; Chorjo‘y pog‘onasida 8,1–1 424 mg/l; eng kuchli namakoblarda 277,0–1 292,9 mg/l.
- Bor oksidi: Buxoro pog‘onasida 0,1–600 mg/l, Janubiy Qo‘ng‘irtovda 876,0 mg/l; Janubiy Zekrida 2 440 mg/l dan yuqori; eng kuchli namakoblarda 35,0–1 989,0 mg/l.
- Litiy: Buxoro pog‘onasida 12,0–40,2 mg/l; Shimoliy Chistondagi 0,375 mg/l dan G‘arbiy, Shimoliy So‘zma, Uzunshor, Shimoliy Nishon va Shimoliy G‘uzordagi 50,0–75,9 mg/l gacha.
- Rubidiy 42,0 mg/l gacha (Dengizko‘l va Ispanli-Chandir ko‘tarilmalari); seziy 1,62 mg/l gacha (Dehqonobod); stronsiy 4 009 mg/l gacha (Parsanko‘l).
Kalit so‘zlar
- qatlam suvlari
- namakoblar
- yura suvli kompleksi
- gidrokimyoviy zonallik
- litiy
- yod va brom
- Buxoro–Xiva regioni
Qisqacha mazmun
Qatlam suvlarini foydali elementlar manbai sifatida baholash uchun yozilgan bu maqolada Buxoro–Xiva regioni yura suvli tizimidagi mikrokomponentlar va nodir elementlar tavsiflanadi. O‘zbekistonda sanoat ahamiyatiga ega yer osti suvlari Ustyurt platosida hamda Buxoro–Qarshi, Surxondaryo va Farg‘ona artezian havzalarida aniqlangan. Surxondaryo havzasida litiy, stronsiy, yod va bromning sanoat konsentratsiyalariga ega bo‘r suvlari Lalmikor, G‘ajak, Xaudoq, Ko‘kayti, Oqtov va Uchqizil maydonlarida ochilgan. Buxoro–Xiva regionida mualliflar yuqori yura karbonat formatsiyasini (XV gorizont) istiqbolli deb biladi.
Suvlarning kimyoviy tarkibi g‘arb va shimoli-g‘arb tomon — Hisor tizmasining janubi-g‘arbiy tarmoqlaridan Pitnak ko‘tarilmasi tomon o‘zgaradi. Minerallashuvi 50 g/l dan kam suvlar regionning shimoli-sharqida, Qizilqumoldi monoklinali bo‘ylab tor tasma hosil qiladi. 50–100 g/l li kuchsiz namakoblar deyarli butun Buxoro pog‘onasini egallaydi, 100–150 g/l li xloridli-kalsiyli namakoblar esa asosan Chorjo‘y pog‘onasida tarqalgan. 200–250 g/l va 250 g/l dan ortiq kuchli va o‘ta kuchli xloridli-kalsiyli namakoblar Kulbeshkak, Kandim, Ispanli-Chandir va Dengizko‘l ko‘tarilmalarida, Qorako‘l va Beshkent bukilmalarida uchraydi. Regionning minerallashuv zonalari 2024-yilgi tadqiqotda ham xaritaga tushirilgan.
Litiy, rubidiy, stronsiy va oltin miqdori suvlarning minerallashuvi va metamorfizatsiyasi bilan birga ortadi, seziy va stronsiy esa uglevodorod uyumlari kontur atrofidagi suvlarda yuqoriroq. Buxoro pog‘onasida 50–150 g/l li namakoblarda litiy 12,0–40,2 mg/l, minerallashuv 150–250 g/l bo‘lgan Chorjo‘y pog‘onasida esa G‘arbiy, Shimoliy So‘zma, Uzunshor, Shimoliy Nishon va Shimoliy G‘uzor konlarida 50,0–75,9 mg/l ga yetadi. Mualliflar xulosasiga ko‘ra, regionda eng istiqbolli suvlar kuchli va o‘ta kuchli xloridli-kalsiyli namakoblar ustun bo‘lgan yuqori yura suvli kompleksidadir.
Iqtibos namunasi
T. H. Shoymuratov and T. I. Muminjanov (2014). Peculiarities of microcomponents and rare elements distribution in underground waters of Jurassic water drive complex in Bukharo-Khivian region with the aim to forecast their industrial importance. O‘zbekiston neft va gaz jurnali (Uzbek Journal of Oil and Gas), No. 4, 2014, pp. 8–13. https://drive.google.com/file/d/1fpzsh55k2J6jFSh12KQdO7bqxz6TJILE/view