Jurnal maqolasiBepul o‘qish mumkin
G‘arbiy O‘zbekiston bo‘r davri yotqiziqlarining uglevodorod salohiyati holati va neftgaz zaxirasini oshirish istiqbollari
Состояние углеводородного потенциала меловых отложений Западного Узбекистана и перспективы приращения запасов нефти и газа
- Institute of Geology and Exploration of Oil and Gas Fields (IGIRNIGM), Tashkent, Uzbekistan
Asosiy jihatlar
- Bo‘r yotqiziqlari qatlam suvlarining minerallashuvi — 1–231 g/l (84 ta maydon va kondan 560 ta namuna).
- Buxoro pog‘onasining senon suvlari — 1,38 g/l (Azlyartepa dislokatsiya zonasi) dan 9,52 g/l gacha (Gazli ko‘tarilmasi); Chorjo‘y pog‘onasining yuqori bo‘r suvlari — 10,0 g/l (Kulbeshkak ko‘tarilmasi) dan 52,3 g/l gacha (Beshkent bukilmasi).
- Quyi bo‘r suvlari: Buxoro pog‘onasida 2,3 g/l (Azlyartepa) dan 20,7 g/l gacha (Muborak ko‘tarilmasi); Qashqadaryo bukilmasida (Shurasan, Yakkasaroy) 100–150 g/l; Chorjo‘y pog‘onasida 48,0–112 g/l (Ispanli-Chandir va Kultak ko‘tarilmalari) dan 230,5 g/l gacha (Kulbeshkak ko‘tarilmasi).
- Kultak–Karail kesimi: Buzaxurda yuqori yura suvlari ayrim joylarda 300,0 g/l dan ortiq, neokom–apt suvlari 113,6 g/l, alb–senoman suvlari 112,8 g/l; Ilimda yuqori yura suvlari 200 g/l atrofida, alb–senoman suvlari 80 g/l.
- G‘arbiy Maymanak–Alyaudi kesimi: G‘arbiy Maymanakda yuqori yura suvlari 145,1 g/l, neokom–apt suvlari 131,2 g/l; Ayzavatda yuqori yura suvlari 100 g/l dan ortiq, neokom–apt suvlari 206,4 g/l; Alyaudida senoman suvlari 46,5 g/l, turon suvlari 63,6 g/l.
- Lyangar–Karail uzilmasi bo‘ylab yuqori yura yotqiziqlaridagi pyezometrik naporlar: Karail maydonida 1 096 m, Buzaxur konida 800–900 m.
- Regionning janubiy qismida yura va bo‘r orasidagi tuz-angidrit formatsiyasining qalinligi — 400–1 000 m.
Annotatsiya
The geological prerequisites for the oil and gas content of the Cretaceous sediments of Western Uzbekistan are considered, the role of tectonic and hydrogeological factors in the formation and preservation of hydrocarbon sediments is shown. The role of groundwater in the formation and distribution of hydrocarbons in the Cretaceous sediments of Western Uzbekistan has been established. The study of the hydrochemical composition of groundwater and the nature of their dynamic movements due to geological and tectonic processes is a necessary condition for assessing the prospects for the oil and gas potential of territories. An integrated approach to solving problems was applied, including scientific generalizations of actual data in the context of the Cretaceous sediments of the study area with the involvement of materials characterizing the hydrogeochemical and hydrodynamic parameters of formation fluids. The areas most characteristic in terms of hydrocarbon accumulation in various traps associated with tectonic and lithological screens, which are favorable zones for the accumulation and preservation of hydrocarbon deposits, have been identified.
Ingliz tilidagi annotatsiya jurnal sonining PDF faylidan olingan. Mualliflar annotatsiyasi litsenziyasi asosida keltirilgan. Annotatsiya ingliz tilida berilgan.
Sodda qilib aytganda
Neft-gaz qidiruviga mo‘ljallangan bu maqolada G‘arbiy O‘zbekiston bo‘r davri yotqiziqlarining istiqbollari qayta baholanadi. Regionning janubiy qismida ularni yuradan qalinligi 400–1 000 m bo‘lgan tuz-angidrit formatsiyasi ajratib turadi va u yerdagi konlarning aksariyatida faqat kellovey–oksford karbonat qatlami mahsuldor. Tuz-angidrit qatlami bo‘lmagan yoki 20–25 m qalinlikdagi angidrit pachkasidan iborat joylarda bo‘r yotqiziqlari ham mahsuldor. Bo‘r kesimi uch qatlamdan iborat: neokom–apt, alb–senoman va turon–senon.
Mualliflar 84 ta maydon va kondan olingan 560 ta qatlam suvi namunasini — 15 000 dan ortiq kimyoviy aniqlashni qayta ishlagan. Bo‘r suvlarining minerallashuvi 1 dan 231 g/l gacha. Eng kam minerallashgan, infiltratsion kelib chiqishi aniq ko‘rinib turgan suvlar Buxoro pog‘onasining senon yotqiziqlarida uchraydi: 1,38–9,52 g/l, asosan gidrokarbonatli-natriyli va sulfatli-natriyli turda. Chorjo‘y pog‘onasining yuqori bo‘r yotqiziqlarida minerallashuv 10,0–52,3 g/l. Quyi bo‘r suvlarida u Buxoro pog‘onasida 2,3–20,7 g/l, Qashqadaryo bukilmasida 100–150 g/l (xloridli-kalsiyli namakoblar), Chorjo‘y pog‘onasida esa 48,0–230,5 g/l.
Vertikal gidrokimyoviy kesimning to‘rt turi ajratilgan: normal (minerallashuv va boshqa ko‘rsatkichlar chuqurlik bilan ortadi), qisman normal (ko‘rsatkichlar alb–senoman suvli gorizontiga o‘tishda ortadi), qisman inversion (alb–senoman kompleksida eng past) va inversion (ko‘rsatkichlar chuqurlik bilan kamayadi). Ikki gidrogeokimyoviy kesim bir xil konlardagi yuqori yura va bo‘r suvlarini taqqoslaydi. Buzaxurda yuqori yura suvlarining minerallashuvi ayrim joylarda 300 g/l dan oshadi, ustidagi neokom–apt va alb–senoman suvlariniki esa 113,6 va 112,8 g/l. G‘arbiy Maymanakda yuqori yura va neokom–apt suvlari deyarli bir xil — 145,1 va 131,2 g/l, ikkalasi ham Cl–Na–Ca turida. Mualliflar bunday o‘xshashlikni flyuidlar vertikal migratsiyasining bevosita belgisi deb hisoblaydi.
Lyangar–Karail uzilmasi bo‘ylab yuqori yura yotqiziqlarida pyezometrik naporlar Karail maydonidagi 1 096 m dan Buzaxur konida 800–900 m gacha pasayadi. Buzaxurda bo‘rning XII va XIV gorizontlarida minerallashuvi 98,8–114,6 g/l bo‘lgan, yuqori yura suvlariga xos erigan organik moddalarga ega kuchsiz xloridli-kalsiyli namakoblar bor. Mualliflar xulosasiga ko‘ra, yirik uzilmalar yer osti suvlarining yon tomonga harakatiga to‘sqinlik qiladi va ayni paytda gorizontlar orasida suv o‘tishi uchun kanal bo‘lib xizmat qiladi; istiqbolli zonalarni mualliflar Buxoro, Amudaryo va Lyangar–Karail uzilmalari bilan bog‘laydi. Maqola bo‘r yotqiziqlariga bag‘ishlangan; regionning yura va bo‘r suvlarini birgalikda 2024-yilgi regional tadqiqot tavsiflaydi.
Rasmlar (2)
Iqtibos namunasi
T. Kh. Shoimurotov, N. Sh. Khayitov, M. A. Akhadov and U. A. Nuriddinov (2022). The state of the hydrocarbon potential of the Cretaceous sediments of Western Uzbekistan and the prospects for increasing oil and gas reserves. Geologiya i mineral'nye resursy (Geology and Mineral Resources), No. 5, 2022, pp. 76–83. https://mridm.uz/en/assets/journal/pdf/5_2022.pdf