Тошкент шаҳри атмосфера ёғинлари таркибидаги стабил изотоплар

B. E. Nishonov; S. R. Isabekov; G. U. Umirzakov; L. A. Saidmakhmudova; M. N. Nurmatov

Jurnal maqolasiBepul o‘qish mumkin

Toshkent shahri atmosfera yog‘inlari tarkibidagi stabil izotoplar

Тошкент шаҳри атмосфера ёғинлари таркибидаги стабил изотоплар

B. E. Nishonov, S. R. Isabekov, G. U. Umirzakov, L. A. Saidmakhmudova, M. N. Nurmatov

Hydrometeorological Research Institute, Tashkent, Uzbekistan

PDFni ko‘rish5,0 MB Iqtibos

Nashriyot sahifasi

Gidrometeorologiya va atrof-muhit monitoringi (Hydrometeorology and Environmental Monitoring)

Sana2024

Son2024, No. 2, pp. 69–77

TilO‘zbek tili (rus va ingliz tillarida annotatsiya)

LitsenziyaKo‘rsatilmagan

Nashr etganO‘zbekiston Respublikasi Gidrometeorologiya xizmati agentligi

Asosiy jihatlar

Toshkent-Observatoriya stansiyasining 2022–2023-yillardagi oylik namunalari, 1971-yil ma’lumotlari bilan solishtirilgan.
δ²H −122,73‰ (2022-yil yanvar) dan +16,41‰ (2022-yil aprel) gacha; δ¹⁸O −16,34‰ dan +1,95‰ gacha.
Mahalliy meteor suvlar chizig‘i: δ²H = 7,33 δ¹⁸O + 5,27; 7-rasmdagi trend chizig‘i: y = 7,4325x + 5,1021 (R² = 0,9837).
Toshkentda o‘rtacha yillik yog‘in 423,4 mm: 41% dan ko‘prog‘i bahorda, 36% qishda, 18% kuzda va 5% yozda yog‘adi.

Kalit so‘zlar

atmosfera yog‘inlari
stabil izotoplar
izotop gidrologiyasi
mahalliy meteor suvlar chizig‘i
deyteriy
δ²H
kislorod-18
δ¹⁸O
Toshkent shahri

Qisqacha mazmun

Mualliflar 2022–2023-yillarda Toshkent-Observatoriya meteorologiya stansiyasida yog‘inlarning oylik namunalarini to‘plagan. 2022-yilgi namunalar Slovakiya Respublikasi Geologiya xizmati laboratoriyasida, 2023-yilgilari MAGATEning stabil izotoplar laboratoriyasida lazer spektroskopiyasi usulida tahlil qilingan. Stansiyaga o‘rnatilgan PALMEX RS-1C yog‘in yig‘gichi 2023-yil oktabridan beri oylik namunalar to‘playdi; stansiya MAGATE va JMTning GNIP tarmog‘iga qo‘shilgan O‘zbekistondagi oltita meteorologiya stansiyasidan biri.

δ²H +16,41‰ dan −122,73‰ gacha, δ¹⁸O +1,95‰ dan −16,34‰ gacha bo‘lgan. Eng past qiymatlar 2022-yil yanvarida, eng yuqorilari 2022-yil aprelida o‘lchangan; qiymatlar havo haroratiga mos ravishda yilning issiq mavsumida yuqori, sovuq mavsumida past bo‘ladi.

Mualliflar 2022–2023-yillar ma’lumotlarini 1971-yilgi ma’lumotlar bilan birga olib, mahalliy meteor suvlar chizig‘ini δ²H = 7,33 δ¹⁸O + 5,27 deb chiqargan. Uning qiyaligi global chiziqnikidan kichik; mualliflar buni arid iqlim va mahalliy bug‘lanish bilan izohlaydi. 7-rasmdagi trend chizig‘i y = 7,4325x + 5,1021 ko‘rinishida berilgan.

Rasmlar (2)

O‘zbekistonning sun’iy yo‘ldosh xaritasi, sariq rangda raqamlangan oltita GNIP stansiyasi: Toshkent, Angren, Chotqol, Farg‘ona, Samarqand va Shahrisabz, hamda kichik joylashuv xaritasi — 2-rasm. O‘zbekistonda tashkil etilgan GNIP stansiyalarining joylashuvi. Manba: B. E. Nishonov et al. (2024).

Toshkent yog‘inlari uchun 2022, 2023 va 1971-yillarda δ²H ning δ¹⁸O ga bog‘liqlik diagrammasi: qora chiziq — global meteor suvlar chizig‘i, qizil — mahalliy chiziq — 7-rasm. Toshkent-Observatoriya meteostansiyasida yog‘inlardagi δ²H va δ¹⁸O qiymatlarining o‘zaro bog‘liqligi (MMSCh). Manba: B. E. Nishonov et al. (2024).

Iqtibos namunasi

B. E. Nishonov, S. R. Isabekov, G. U. Umirzakov, L. A. Saidmakhmudova and M. N. Nurmatov (2024). Stable isotopes in atmospheric precipitation of Tashkent city. Gidrometeorologiya va atrof-muhit monitoringi (Hydrometeorology and Environmental Monitoring), 2024, No. 2, pp. 69–77. https://nigmi.uz/portfolio/hydrometeorology-and-environmental-monitoring-scientific-journal-%e2%84%96-2-2024-y/