Jurnal maqolasiBepul o‘qish mumkin
O‘zbekiston mineral suv konlari resurslarining hozirgi holati va o‘zlashtirish istiqbollari
Современное состояние и перспективы освоения ресурсов месторождений минеральных вод Узбекистана
- Institute of Hydrogeology and Engineering Geology (HYDROENGEO), Tashkent, Uzbekistan
Asosiy jihatlar
- 2023-yil 1-yanvar holatiga ko‘ra zaxiralari tasdiqlangan mineral suv konlari (uchastkalari): 58 ta, ulardan 40 tasi ishlatilmoqda; prognoz resurslari — sutkasiga 2 mln m³ dan sal ko‘proq.
- 50 dan ortiq sanatoriy va sanatoriy-profilaktoriy hamda 35 dan ortiq fizioterapiya shifoxonasi faoliyat yuritadi.
- Oltinsoy koni (Navoiy viloyati): azotli-ishqoriy termal suv, 1,2–1,4 g/l, pH 7,5–7,7, 62–65 °C.
- Hozirgi foydalanish: 57–65 °C li quduq suvi vodoprovod suvi bilan 25–30 °C gacha suyultirilib, davolash binolariga beriladi — masalan, Keles sil dispanseri va «Zangiota» sanatoriysida.
- Taklif etilgan kaskad: ishlatish qudug‘i 50–92 °C; maishiy ehtiyojlar uchun iliq suv 35–40 °C; basseyn, dush xonalari va idish yuvish joylari 30–35 °C; issiqxonalar 25 °C; baliq ko‘paytirish basseynlari 25–30 °C; sug‘orish 20 °C; suv o‘tlari hovuzlari 18–20 °C.
- Sxemadagi sanatoriy-profilaktoriylar suvining harorati: «Chortoq» 54–57 °C, «Chotqol» 54 °C, «Zangiota» 57 °C, «Semurg‘» 58 °C, «Umid» 92 °C.
- Chimboydagi 4-r quduq (Janubiy Orolbo‘yi havzasi): alb yotqiziqlarida 657–675 m oralig‘ida temir-bromli suvlar, resurslari sutkasiga taxminan 500 m³.
Annotatsiya
The current state and prospects of mineral water resources in the Republic of Uzbekistan are examined. Recommendations are provided for further research efforts aimed at preserving and making rational use of these valuable natural medicinal resources. This includes strengthening and enhancing the hydromineral base of medical and recreational institutions, as well as developing medical and recreational facilities and resorts within the Republic.
Ingliz tilidagi annotatsiya jurnal sonining PDF faylidan olingan. Mualliflar annotatsiyasi litsenziyasi asosida keltirilgan. Annotatsiya ingliz tilida berilgan.
Sodda qilib aytganda
O‘zbekistonda mineral suvlar Buxoro–Qarshi, Zarafshon, Janubiy Orolbo‘yi, Farg‘ona, Surxondaryo va Toshkentoldi artezian havzalarida tarqalgan; foydalanilayotgan suvlarning katta qismi Farg‘ona vodiysi va Toshkentoldi hududiga to‘g‘ri keladi. 2023-yil 1-yanvar holatiga ko‘ra, zaxiralari tasdiqlangan 58 ta kon (uchastka) hisobga olingan, ulardan 40 tasi ishlatilmoqda; barcha turdagi suvlarning prognoz resurslari sutkasiga ikki million m³ dan sal ko‘proq deb baholanadi. Kam minerallashgan termal suvlar — azotli-ishqoriy termalar — keng hududlarda tarqalgan turlardan biri; hozir asosan Toshkentoldi va Farg‘ona, qisman Buxoro–Qarshi havzalarining termal suvlaridan foydalaniladi.
Navoiy viloyatidagi Oltinsoy konida minerallashuvi 1,2–1,4 g/l, pH 7,5–7,7, harorati 62–65 °C bo‘lgan azotli-ishqoriy termal suvlar qidirib o‘rganilgan. Bu suv davolash va idishlarga quyishdan tashqari, «Oltinsoy» va «Ona va bola» sanatoriylari hamda «Oltinsoy» issiqxona xo‘jaligini issiqlik bilan ta’minlaydi. Kam minerallashgan termal suvlar Buxoro viloyatidagi Jo‘yzar konida ham qidirib o‘rganilgan, Sirdaryo viloyatidagi «Pravda» va «Guliston» konlarida esa aniqlangan. Toshkentdagi sanatoriylar yuqori bo‘rning senoman suvli kompleksidagi azotli-ishqoriy termal suvlardan foydalanadi; bunday suvni Chimyonsoy, Toshkent atrofi va Ohangaron vodiysidagi paleogen yotqiziqlaridan ham olish mumkin. Qashqadaryo viloyatida mualliflar Xo‘jaquduq, Raimsufi va Azlartepa hududlarida azotli-ishqoriy termal suvlarni qidirishni tavsiya qiladi.
Konlarning aksariyati past darajada ishlatiladi, iste’molchidan keyin esa suv ko‘pincha boshqa tarmoqlarda foydalanish uchun yetarli darajada issiq holda tashlab yuboriladi. Suvning issiqligi va mineral tarkibidan to‘liqroq foydalanish uchun mualliflar har bir kon uchun alohida texnologik sxema ishlab chiqishni taklif qiladi: suv navbat bilan maishiy ehtiyojlar, basseynlar, issiqxonalar, baliq ko‘paytirish havzalari, sug‘orish va suv o‘tlari hovuzlariga yo‘naltiriladi. Kelgusidagi talab, jumladan zamonaviy issiqxonalar va baliqchilik tomonidan, sanoat, energetika, sog‘lomlashtirish turizmi, qishloq xo‘jaligi va sanatoriy-kurort muassasalarini rivojlantirish haqidagi hukumat qarorlari asosida baholanadi; ularning 2022-yildagi O‘zbekiston termal suvlari sharhida ham shunday taklif qilingan. Ayrim konlarda amaldagi suv sarfi ehtiyojdan ancha oshib ketadi, bu esa suvning sifati va miqdorini o‘zgartiradi.
Rasmlar (1)
Iqtibos namunasi
B. Zh. Ismailov, S. A. Bakiev and A. S. Ibragimov (2024). Current state and prospects for development of resources of mineral water deposits of Uzbekistan. Geologiya i mineral'nye resursy (Geology and Mineral Resources), No. 6, 2024, pp. 88–94. https://mridm.uz/en/assets/journal/pdf/6_2024.pdf