Jurnal maqolasiBepul o‘qish mumkin
Amudaryo havzasidagi bo‘r tizimi yotqiziqlarining petrofizik bahosi
Petrophysical Evaluation of Cretaceous System Sediments in Amu Darya Basin
- Department of Petroleum, Mining and Environmental Engineering Faculty, Balkh University, Mazar-e-Sharif, Afghanistan
- Department of Geology and Mine, Engineering Faculty, Badakhshan University, Faizabad, Afghanistan
https://doi.org/10.68837/bjns.v1i2.39
Asosiy jihatlar
- Trias qumtosh va alevrolitlari: g‘ovaklik 4% gacha.
- Quyi–o‘rta yura qumtoshlari (Xo‘ja Bolan, Xo‘ja Gugerdak, Boyinqo‘r): jami taxminan 3 000 m; g‘ovaklik 11–12%, o‘tkazuvchanlik 200 mD gacha.
- Yuqori yura ohaktoshi, Xo‘ja Gugerdak: sutkasiga 1,3 mln m³ gaz oqimi.
- Goteriv (Getrif) qumtoshlari: ochiq g‘ovaklik o‘rtacha 14,4%, samarali taxminan 8%; o‘tkazuvchanlik ko‘pincha 100–600 mD, 603 mD (Alborz) va 706 mD (Shirom bloki); samarali qalinlik 100 m gacha (Shibirg‘on, Boyinqo‘r), 60 m (Alborz, Shirom, Andxuy), 25 m (Jangal Qal’a).
- Barrem qoplamasi: taxminan 40 m, 100 m gacha zich angidritli gillar.
- Quyi alb qumtoshlari: g‘ovaklik taxminan 15%, o‘tkazuvchanlik taxminan 2 mD. Angut: albdan sutkasiga 30 t dan ortiq neft oqimi, u yerda alb qalinligi taxminan 240 m.
Kalit so‘zlar
- Amudaryo
- bo‘r davri
- geokimyo, uglevodorodlar
- petrofizika
Qisqacha mazmun
Balx universitetidan W.A. Fooshanji va Badaxshon universitetidan A.R. Bahrampoor Afg‘oniston shimolidagi Amudaryo havzasi bo‘r jinslarining va ularning ostidagi trias va yura jinslarining petrofizik xossalarini ko‘rib chiqadi. Ma’lumotlar Xo‘ja Gugerdak, Yatimtoq, Angut, Qashqari, Oqdaryo, Andxuy va Jangal Qal’a hududlaridagi burg‘ilash hisobotlari, kern, sinov va karotaj ma’lumotlaridan olingan.
Asosan qumtosh va alevrolitlardan iborat trias jinslari qalin, ammo g‘ovakligi 4% gacha va o‘z neft tizimiga ega emas. Xo‘ja Bolan, Xo‘ja Gugerdak va Boyinqo‘r quduqlarida jami qalinligi taxminan 3 000 m bo‘lgan quyi–o‘rta yura qumtoshlarining g‘ovakligi 11–12%, o‘tkazuvchanligi 200 mD gacha. Pastda ohaktosh, yuqorida dolomitdan iborat yuqori yura karbonatlari Xo‘ja Gugerdak va Yatimtoqda mahsuldor. Yuqori ohaktosh sinovida Xo‘ja Gugerdakda sutkasiga 1,3 mln m³ gaz olingan, pastki ohaktoshdan esa oz miqdorda suv chiqqan; dolomitda Yatimtoqdagi 5-son quduq gaz, Andxuydagi 2-son quduq esa otilib chiqqan suv bergan.
Quyi bo‘rda berrias–valanjin Karabil svitasining qumtosh, karbonat, slanets va alevrolitlari ayrim joylarda ona jins vazifasini bajaradi. Al-Murod svitasining valanjin qismi bilan birga ularning o‘tkazuvchanligi taxminan 3 mD, g‘ovakligi taxminan 10–15%, ya’ni kollektor xossasi deyarli yo‘q. Valanjin jinslari Qashqari, Angut va Oqdaryo bloklarida yura ustida nomuvofiq yotadi va qalinligi 90–106 m. Goteriv (Getrif) qumtoshlari asosiy mahsuldor qatlam: ochiq g‘ovaklik o‘rtacha 14,4%, samarali g‘ovaklik taxminan 8%, pastki qumtoshlarning o‘tkazuvchanligi ko‘pincha 100–600 mD, Alborz strukturasida 603 mD va Shirom blokida 706 mD gacha yetadi, Jangal Qal’adagi 3-son quduqda esa ularning ko‘pi o‘tkazmaydi. Xulm kesimida g‘ovakligi 8–15%. Samarali qalinligi Shibirg‘on atrofi va Boyinqo‘r strukturasida 100 m gacha, Alborz strukturasi, Shirom bloki va Andxuyda 60 m, Jangal Qal’ada 25 m.
Taxminan 40 m, 100 m gacha qalinlikdagi zich angidritli gillardan iborat barrem qatlami yaxshi qoplama bo‘lib, unda ayrim joylarda mahsuldor 10–15 m li ohaktosh va dolomit qatlamlari bor. Qalinligi Xo‘ja Bolanda 8–27 m, Xo‘ja Gugerdakning 5- va 7-nuqtalarida 12–20 m, Andxuyda 6 m bo‘lgan va Jangal Qal’ada yo‘qolib ketadigan apt qumtoshlarining kollektor xossalari o‘rtacha. Quyi alb qumtoshlarining g‘ovakligi taxminan 15%, ammo o‘tkazuvchanligi atigi taxminan 2 mD. O‘rta alb qatlamlari Yatimtoq, Xo‘ja Bolan va Jangal Qal’ada qisqa muddatli oqimlar, Angutda esa sutkasiga 30 tonnadan ortiq neft oqimini bergan, keyin u to‘xtagan; Angutda alb qalinligi taxminan 240 m. Gil, mergel, dolomit va angidritdan iborat yuqori bo‘r–paleogen G‘ori svitasining qalinligi Angutda 300 m gacha, Qashqarida 500 m gacha.
Mualliflar xulosasiga ko‘ra, havzaning Afg‘oniston qismidagi bo‘r jinslari shimoldagi mamlakatlarnikidan yupqaroq, lekin to‘yinganligi va termik yetukligi yaxshi. Ular ayniqsa Jangal Qal’a va Andxuyda namunalarni zichroq olish, laboratoriya ishlarini ko‘paytirish va 2D hamda 3D modellashtirishni tavsiya qiladi. Havza umuman Ulmishek (2004) va Schenk va boshq. (2026) ishlarida tavsiflangan.
Iqtibos namunasi
W. A. Fooshanji and A. R. Bahrampoor (2026). Petrophysical Evaluation of Cretaceous System Sediments in Amu Darya Basin. Balkh International Journal of Natural Science, 1(2), 103–125. https://doi.org/10.68837/bjns.v1i2.39