Geodynamics and the genesis of oil and gas

A. A. Abidov

Jurnal maqolasiBepul o‘qish mumkin

Geodinamika va neft hamda gazning genezisi

Геодинамика и генезис нефти и газа

A. A. Abidov

PDFni ko‘rish1,3 MB Iqtibos

Nashriyot sahifasi

O‘zbekiston neft va gaz jurnali (Uzbek Journal of Oil and Gas), No. 3

Sana2003

Son2003, pp. 4–18

TilRus tili (ingliz tilidagi annotatsiya bilan)

LitsenziyaKo‘rsatilmagan

Nashr etgan«O‘zbekneftgaz» milliy xolding kompaniyasi

Asosiy jihatlar

Beshta mintaqaning issiqlik oqimi xaritalari: Ustyurt, Buxoro–Xiva, Farg‘ona, Janubi-g‘arbiy Hisor, Surxondaryo; 20 ga yaqin anomaliya.
Anomaliyalar 90–120 mVt/m²; geotermik maydonning fon qiymati 65 mVt/m² dan oshmaydi.
Buxoro–Xiva mintaqasi: faol kanallar ustida 10 ta anomaliya.
Kanallar ustida cho‘kindi qoplama tagidagi harorat me’yordan 30–55 °C yuqori; kanal o‘qidan taxminan 30 km da yana me’yoriy.
Kanallar kengligi 5–7 km, Moxorovichich chegarasidan mezozoy-kaynozoy qoplamasining quyi qismigacha.
Hisobiy qiymatlar: manbada 800–850 °C va 10–12 kbar; kanallar tugaydigan joyda 200–250 °C va 1–2 kbar.

Kalit so‘zlar

issiqlik oqimi
harorat anomaliyasi
cho‘kindi havzalar
Buxoro–Xiva mintaqasi
chuqur issiqlik-massa ko‘chishi
neft va gazning kelib chiqishi

Qisqacha mazmun

Toshkent davlat texnika universitetida 2003-yil 3–4-iyunda bo‘lib o‘tgan konferensiyadagi ma’ruza asosidagi bu maqola asosan neft va gazning kelib chiqishiga bag‘ishlangan. Unda mikstgenetik sxema bayon qilinadi: chuqur flyuidlar butun yer po‘stini kesib o‘tadigan chuqur uzilmalar kesishgan joylardagi o‘tkazuvchan zonalar — chuqur issiqlik-massa ko‘chishi kanallari bo‘ylab ko‘tarilib, cho‘kindi jinslardagi organik modda bilan reaksiyaga kirishadi. Kanallar geotermik maydonning fon qiymati 65 mVt/m² dan oshmagan sharoitda issiqlik oqimining 90–120 mVt/m² li jadal izometrik anomaliyalari bo‘yicha xaritalangan.

Buning uchun O‘zbekistonning Ustyurt, Buxoro–Xiva, Farg‘ona, Janubi-g‘arbiy Hisor va Surxondaryo neft-gazli mintaqalari uchun yangi, batafsilroq issiqlik oqimi xaritalari tuzilgan; ularda bunday anomaliyalardan 20 ga yaqini ajratilgan. Ular anomal yuqori qatlam bosimi zonalari, gidrogeologik va geokimyoviy anomaliyalar hamda yirik neft va gaz uyumlari bilan mos keladi. Buxoro–Xiva mintaqasida ko‘milgan paleoriftdagi paleozoy chuqur uzilmalari kesishgan joylarda faol kanallar ustida 10 ta anomaliya xaritalangan; muallif ularning faollashuvini taxminan 20 mln yil oldinga taalluqli deb hisoblaydi.

Urtabuloq, Tegermen va Gazli konlari, Gadjak–Boyangora maydoni va Muruntov atrofidagi anomaliyalar orqali o‘tgan seysmik kesimlar (chuqur seysmik zondlash va chuqur UChN) kanallarni aks ettirishlar yo‘q, kengligi odatda 5–7 km dan oshmaydigan subvertikal zonalar sifatida ko‘rsatadi: ularning aksariyati Moxorovichich chegarasidan boshlanib, mezozoy-kaynozoy qoplamasining quyi qismida so‘nadi. Anomal harorat kanallar ustida, cho‘kindi qoplama tagida eng yuqori — me’yordan 30–55 °C ortiq — bo‘lib, kanal o‘qlaridan taxminan 30 km uzoqlikda me’yoriy qiymatlarga tushadi. Termodinamik hisoblarga ko‘ra kanallarni oziqlantiruvchi magmatik o‘choqlar sathida harorat va bosim 800–850 °C va 10–12 kbar, kanallar tugaydigan mezozoy-kaynozoy qoplamasining quyi qismida esa 200–250 °C va 1–2 kbar. Buxoro–Xiva paleoriftining g‘arbiy qismi uchun to‘qqizta nomlangan kanalli issiqlik oqimi xaritasi tabiiy vodorodga oid 2025-yilgi sharhda qayta chop etilgan.

Rasmlar (1)

Skanerlangan chizma: Tegermen ustida taxminan 65 mVt/m² li mintaqaviy fondan 120 mVt/m² atrofidagi cho‘qqigacha ko‘tariladigan issiqlik oqimi egri chizig‘i, uning ostida Farob–Tomdibuloq profili bo‘ylab uzunligi 140 km va chuqurligi 70 km bo‘lgan yer po‘sti kesimi, uzilmalar, bo‘yalgan kanal va 200 dan 800 °C gacha izotermalar — Tegermen koni hududidagi chuqur issiqlik-massa ko‘chishi kanalining Farob–Tomdibuloq chuqur seysmik zondlash profili bo‘ylab fizik-geologik kesimi (tuzuvchilar: Abidov, Dolgopolov, Polikarpov, 2001); yuqorida Buxoro–Xiva paleoriftining mintaqaviy foni bilan solishtirilgan issiqlik oqimi (mVt/m²). 1 – mezozoy-kaynozoy qoplamasi; 2 – yuqori rift kompleksi; 3 – quyi rift kompleksi; 4 – riftdan oldingi asos; 5 – kristalli fundament; 6 – Konrad chegarasi; 7 – Moxorovichich chegarasi; 8 – aks ettiruvchi maydonchalar; 9 – uzilmalar; 10 – chuqur issiqlik-massa ko‘chishi kanali. Manba: A. A. Abidov (2003), Abidov (2003), 5-rasm.

Iqtibos namunasi

A. A. Abidov (2003). Geodynamics and the genesis of oil and gas. O‘zbekiston neft va gaz jurnali (Uzbek Journal of Oil and Gas), No. 3, 2003, pp. 4–18. https://drive.google.com/file/d/1BZPN_VeozBvUe-dyuMnZ5UjfeVytTAK3/view