Geotermal.uzO‘zbekistonda geotermal energiya Saytdan qidirish

Bosh sahifa / Tadqiqotlar

Jurnal maqolasiBepul o‘qish mumkin

Shimoliy Farg‘ona uzilmasining neft va gaz hosil bo‘lishiga ta’siri masalasiga doir

К вопросу влияния Северно-Ферганского разлома на нефтегазообразование

G. S. Abdullayev1,2, L. D. Shpora1,2, G. G. Dzhalilov1,2, L. P. Sharafutdinova1,2, R. Z. Akhmerov1,2, A. D. Gonchar1,2, B. A. Sabirov1,2

  1. Institute of Geology and Exploration of Oil and Gas Fields (IGIRNIGM), Tashkent, Uzbekistan
  2. Institute of Geology and Geophysics, Tashkent, Uzbekistan
PDFni ko‘rish3,5 MB Iqtibos

Nashriyot sahifasi

O‘zbekiston neft va gaz jurnali (Uzbek Journal of Oil and Gas), No. 3

Sana2015

Son2015, pp. 18–22

TilRus tili (o‘zbek va ingliz tillaridagi annotatsiyalar bilan)

LitsenziyaKo‘rsatilmagan

Nashr etgan«O‘zbekneftgaz» milliy xolding kompaniyasi

Asosiy jihatlar

  • Adrasmonda (Jarkamar maydoni, 2-0 quduq) issiqlik oqimi 207 mVt/m² — Tyan-Shandagi eng yuqori ko‘rsatkich.
  • Issiqlik oqimi: Benamozda 110 mVt/m²; Mahramda 70–75 mVt/m²; Olmos botig‘ida 70–74 mVt/m²; G‘ova va Sumsar daryolari oralig‘ida 65–70 mVt/m².
  • Chust-Pop, 1-quduq: tubi 5 835 m; 5 800 m chuqurlikda 180–200 °C.
  • Muruldisoy, 6-quduq: 5 500 m chuqurlikda 204 °C. 1-quduq (Chust-Pop, Muruldisoy): 2 496–3 580 m oraliqda 96 °C haroratli namakob.
  • Benamoz: cho‘kindi qoplama tagi taxminan 5 000 m da, jinslar harorati 300 °C. Mahram: 100 °C izotermasi taxminan 4 500–5 000 m da.
  • Qandisoydagi namakob chiqishi: 154 g/l, xlor-kalsiyli, yod va bromli.

Kalit so‘zlar

  • issiqlik oqimi
  • Shimoliy Farg‘ona uzilmasi
  • Adrasmon–Chust issiqlik anomaliyasi
  • Farg‘ona havzasi
  • chuqur quduq harorati
  • namakoblar
  • Namangan viloyati

Qisqacha mazmun

Neft va gaz konlari geologiyasi hamda qidiruvi instituti (IGIRNIGM) va Geologiya va geofizika instituti mualliflari Beltov-Qurama vulqon yoyini Chotqol-Qurama blokidan ajratib turuvchi Shimoliy Farg‘ona uzilmasini ko‘rib chiqadi. Uzilma devondan kechikmay paydo bo‘lgan va erta miotsenda qayta faollashgan. Ko‘pchilik tadqiqotchilar uning ildizini 45–50 km chuqurlikdagi mantiyaga yetadi deb hisoblaydi. Paleozoy jinslari bo‘r va paleogen jinslari ustiga kengligi 10–12 km gacha bo‘lgan mintaqa bo‘ylab surilgan. Shimoli-g‘arbiy yo‘nalishdagi ko‘ndalang lineamentlar (Qo‘qon, Mahram, Oqtosh va boshqalar) uzilmani kesib o‘tgan joylarda darzli va zichligi kamaygan zonalar paydo bo‘ladi; ular chuqur flyuidlarni poydevordan cho‘kindi qoplamaga olib chiqadi.

Issiqlik oqimi Mahram lineamenti uzilma bilan kesishgan joyda eng yuqori: Adrasmonda (Jarkamar maydoni, 2-0 quduq) 207 mVt/m², bu Tyan-Shandagi eng yuqori ko‘rsatkich. Bu Adrasmon–Chust issiqlik anomaliyasi bo‘lib, u Qurama tizmasining janubi-sharqiy yonbag‘irlari, Oqbel-Supetov qirlari, Chust-Pop ko‘tarilmasi, Olmos va Pishqoron botiqlari hamda Namangan ko‘tarilmasining janubi-sharqini qamraydi. Anomaliya kriptomagmatik jarayonlar va issiqlikning uzilma bo‘ylab qayta taqsimlanishi bilan bog‘lanadi. Benamozda issiqlik oqimi 110 mVt/m² bo‘lgan chuqur issiqlik va massa ko‘chishi kanali xaritaga tushirilgan; bu kanalning termodinamik modelida cho‘kindi qoplama tagi taxminan 5 000 m chuqurlikda bo‘lib, u yerda jinslar harorati 300 °C ga yetadi. 30 km janubdagi Mahram konida issiqlik oqimi 70–75 mVt/m², 100 °C izotermasi esa taxminan 4 500–5 000 m chuqurlikda. Olmos botig‘ida issiqlik oqimi 70–74 mVt/m², G‘ova va Sumsar daryolari oralig‘ida 65–70 mVt/m².

Chust-Pop ko‘tarilmasidagi 2012-yil dekabrda 5 835 m chuqurlikda tugallangan 1-quduqda 5 800 m chuqurlikda 180–200 °C qayd etilgan. 1-quduqda (Chust-Pop, Muruldisoy) 2 496–3 580 m oraliqda 96 °C haroratli xlor-kalsiyli namakoblar ochilgan, ularda 196 mg/l ortobor kislotasi bor; Muruldisoydagi 6-quduqda 5 500 m chuqurlikda 204 °C qayd etilgan. Chust-Pop ko‘tarilmasining yadrosida (Qandisoy) yod va bromli, 154 g/l li uglevodorod-azotli xlor-kalsiyli namakoblar yer yuzasiga chiqadi. Jidasoyning yuqori oqimidagi buloqlar ishqoriy va karbonat angidridli, minerallashuvi 1 g/l gacha, bromi 34 mg/l gacha; mualliflar ularni chuqur gidrotermalarning suyultirilgan hosilalari deb biladi. Mualliflar issiqlik oqimi yangi tektonik harakatlar amplitudasiga mos kelishini xulosa qiladi.

Rasmlar (1)

Mug‘ultovdan Boyastongacha Shimoliy Farg‘ona uzilmasi zonasining sxematik xaritasi: ko‘ndalang lineamentlar, Chust-Pop fleksura-uzilma zonasi, neft-gaz strukturalari va issiqlik oqimi 207 mVt/m² bo‘lgan Adrasmon nuqtasi
Shimoliy Farg‘ona uzilmasi zonasining sxematik xaritasi. 207 raqami bilan Adrasmon, Jarkamar maydoni belgilangan, issiqlik oqimi 207 mVt/m². Rim raqamlari — ko‘ndalang lineamentlar (IV – Qo‘qon, V – Shorsu, VI – Konibodom, VIII – Oqtosh, IX – Mayluusoy, X – Mahram); 25 va 26 — Chust-Pop va Sharqiy Chust-Pop strukturalari; 1 va 2 — po‘st-mantiya aralashmasi aniqlangan hududlar. Manba: G. S. Abdullayev et al. (2015), Abdullayev va boshq. (2015), 20-betdagi xarita.

Iqtibos namunasi

G. S. Abdullayev, L. D. Shpora, G. G. Dzhalilov, L. P. Sharafutdinova, R. Z. Akhmerov, A. D. Gonchar and B. A. Sabirov (2015). On the influence of the North Fergana fault on oil and gas formation. O‘zbekiston neft va gaz jurnali (Uzbek Journal of Oil and Gas), No. 3, 2015, pp. 18–22. https://drive.google.com/file/d/1UT6AY2p8dDCfztWkOkP_9PwyzJeXFCWG/view