Qonunchilik
O‘zbekistonda geotermal energiya, issiqlik nasoslari va qayta tiklanuvchi issiqlik sohasini belgilab beruvchi qonunlar, farmonlar va strategiyalar. Har biri uchun sodda tildagi qisqacha mazmuni va rasmiy matnga havola berilgan.
Qonunlar
-
Qonun
O‘RQ-539
2019-yil 21-may
Qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish to‘g‘risida
Qayta tiklanuvchi energetika sohasidagi asosiy qonun. 3-moddada yer issiqligi (geotermal energiya) qayta tiklanuvchi energiya manbalari qatorida sanab o‘tilgan, 7-modda esa Energetika vazirligini vakolatli davlat organi etib belgilaydi. Qayta tiklanuvchi manbalardan o‘z ehtiyojlari uchun elektr yoki issiqlik energiyasi ishlab chiqarishga ruxsat beruvchi hujjat talab etilmaydi, biroq qayta tiklanuvchi energiya manbalari asosidagi issiqlik qurilmalarini hududiy yoki magistral issiqlik tarmoqlariga ulash mumkin emas (15–16-moddalar). Dastlab 14-moddada belgilangan soliq imtiyozlari 2025-yil 1-yanvardan buyon Soliq kodeksi bilan tartibga solinadi.
-
Qonun
O‘RQ-1076
2025-yil 30-iyul
O‘zbekiston Respublikasining Suv kodeksini tasdiqlash to‘g‘risida
Suv kodeksi 1993-yilgi «Suv va suvdan foydalanish to‘g‘risida»gi Qonun o‘rnini egalladi. 15-modda yer osti suvlarini boshqarish bo‘yicha vakolatli organ etib Tog‘-kon sanoati va geologiya vazirligini belgilaydi (termal suvlar ham shu toifaga kiradi), yer usti suvlari esa Suv xo‘jaligi vazirligi zimmasida. Termal suv quduqlariga suvdan maxsus foydalanish va unga ruxsatnoma berish (55–56-moddalar) hamda yer osti suvlaridan foydalanish (123-modda) to‘g‘risidagi normalar taalluqlidir.
-
Qonun
O‘RQ-987
2024-yil 31-oktabr
Yer qa’ri to‘g‘risida
Yer qa’ri to‘g‘risidagi yangi qonun 2002-yilgi «Yer osti boyliklari to‘g‘risida»gi Qonun o‘rnini egalladi. Qonun suvlarga nisbatan qo‘llanilmaydi, ichimlik yoki balneologik maqsadlarda foydalanishga yaroqsiz bo‘lgan sanoat ahamiyatiga molik yer osti suvlari bundan mustasno; vakolatli organlar qatorida Tog‘-kon sanoati va geologiya vazirligi ko‘rsatilgan. Vazirlikning geotermal suv konlari bo‘yicha 2025-yilgi yo‘riqnomasi aynan shu qonunni huquqiy asos sifatida keltiradi.
-
Qonun
O‘RQ-940
2024-yil 7-avgust
Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish to‘g‘risida
1997-yilgi «Energiyadan oqilona foydalanish to‘g‘risida»gi Qonun o‘rnini egalladi. Qonun energiya samaradorligini oshirish va qayta tiklanuvchi energiyadan keng foydalanish uchun moliyaviy va soliq rag‘batlarini nazarda tutadi (6-modda), qayta tiklanuvchi energiya qurilmalarini o‘rnatishni energiya samaradorligini oshirish chorasi deb hisoblaydi (11-modda) hamda Davlat energetika reyestriga kiritilgan tashkilotlar uchun energetik auditni majburiy qiladi (16-modda).
Prezident farmonlari va qarorlari
-
Prezident qarori
PQ-371
2026-yil 13-oktabr
Ilg‘or «yashil» texnologiyalar asosida issiqxona xo‘jaliklarini rivojlantirish va aholi tomorqa yer maydonlaridan samarali foydalanish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida
2026-yil 1-noyabrdan 2030-yil 1-aprelgacha issiqlikni tejovchi qoplamalardan yoki «yashil» isitish tizimlaridan (issiqlik nasoslari, geotermal isitish, quyosh energiyasi bilan isitish yoki yuqori samarali elektr isitish) foydalanadigan issiqxonalarga oktabrdan martgacha iste’mol qilingan elektr energiyasi qiymatining 50%i qoplab beriladi. Toshkent viloyatining beshta tumanida aholi tomorqalaridagi issiqxonalar uchun quyosh panellari, issiqlik nasoslari va boshqa energiya tejovchi uskunalar qiymatining 40%i (100 mln so‘mgacha) qoplanadi. Qaror matni hali lex.uz saytida e’lon qilinmagan, shu sababli ushbu qisqacha bayon Kun.uz va Spot.uz keltirgan Adliya vazirligi xabariga asoslangan.
-
Prezident farmoni
PF-46
2026-yil 25-mart
Atmosfera havosi sifatini yaxshilashga qaratilgan «Toza havo» umummilliy loyihasini amalga oshirish bo‘yicha chora-tadbirlar to‘g‘risida
2026–2030-yillar uchun havo sifati bo‘yicha maqsadlarni, jumladan ifloslantiruvchi moddalar chiqindilarini 10,5%ga qisqartirishni belgilaydi, shuningdek 2026-yil 1-apreldan Toshkentda yangi sanoat zonalarini tashkil etishga muddatsiz moratoriy joriy qiladi (xizmat ko‘rsatish yoki moliya sohasiga ixtisoslashgan zonalar bundan mustasno). Farmonning Toshkent shahri bo‘yicha dasturidagi 10-bandda Energetika vazirligi, Tog‘-kon sanoati va geologiya vazirligi hamda Ekologiya qo‘mitasiga ikki oy muddatda Toshkent shahri va unga tutash hududlarda issiqxonalar joylashgan joylarda geotermal isitishni joriy etish uchun yer uchastkalari va yer osti suvlari zaxiralarini, yer osti suvlarini muhofaza qilish va ulardan oqilona foydalanish masalalarini tahlil qilib, takliflar kiritish topshirilgan.
Rasmiy matn (o‘zbek tilida, Toshkent shahri dasturi bilan)Bizning xabarimiz
-
Prezident qarori
PQ-100
2025-yil 11-mart
Uy-joy hamda bino-inshootlarni issiqlik energiyasi bilan ta’minlash sohasini tubdan isloh qilish hamda binolarning energiya samaradorligini oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida
2025-yil 1-iyundan boshlab yangi quriladigan va rekonstruksiya qilinadigan binolarning loyiha hujjatlarida, moliyalashtirish manbalaridan qat’i nazar, qayta tiklanuvchi energiya qurilmalari, quyosh kollektorlari yoki issiqlik nasoslari kabi muqobil isitish tizimlari hamda energiya tejovchi uskunalar nazarda tutilishi shart; binolarni foydalanishga qabul qilishga ruxsat berishda bu talab tekshiriladi. Qaror, shuningdek, Chinoz va Oltiariq tumanlarida to‘rt qavatli uylarni issiqlik nasoslari va quyosh panellari yordamida isitish bo‘yicha tajriba-sinov (pilot) loyihalarini hamda Buxoro viloyatidagi ijtimoiy soha obyektlari uchun issiqlik nasoslari va quyosh kollektorlarini moliyalashtiradi.
-
Prezident farmoni
PF-63
2025-yil 27-mart
Energiya samaradorligini oshirish sohasida davlat boshqaruvini takomillashtirish va energiya servis kompaniyalari xizmatlari bozorini rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida
Vazirlar Mahkamasi huzurida Energiya samaradorligi milliy agentligini tashkil etdi. 2025-yil 1-iyuldan agentlik xonadonlarda energetik audit, quyosh panellari va quyosh kollektorlari xarajatlarining 20%ini, issiqlik nasoslari (havo, suv va geotermal) qiymatining 40%ini bazaviy hisoblash miqdorining 50 baravarigacha qoplaydi; quyosh panellari, quyosh kollektorlari va issiqlik nasoslari uchun subsidiyalar faqat agentlik platformasi orqali xarid qilingan uskunalarga beriladi. Amaldagi subsidiya qoidalari Vazirlar Mahkamasining 2025-yil oktabrdagi 673-son qarori bilan belgilangan.
-
Prezident farmoni
PF-22
2025-yil 14-fevral
Tomorqa yer egalari va dehqon xo‘jaliklari faoliyatida zamonaviy tashkiliy tizimni joriy qilish va moliyaviy qo‘llab-quvvatlashning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida
Aholi tomorqalarida «yashil» tamoyillar asosida energiya tejamkor issiqxonalar qurishni va oilalarga ularni tashkil etishda ko‘maklashishning yangi usullarini joriy etishni nazarda tutadi. Tayyor issiqxonalar aholiga 24 oylik imtiyozli davr bilan besh yil muddatga lizingga beriladi.
-
Prezident qarori
PQ-57
2023-yil 16-fevral
2023-yilda qayta tiklanuvchi energiya manbalarini va energiya tejovchi texnologiyalarni joriy etishni jadallashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida
Quvvati 100 kVtgacha bo‘lgan qayta tiklanuvchi energiya qurilmalarini o‘rnatgan shaxslar mol-mulk solig‘i va yer solig‘idan qurilma foydalanishga topshirilgan kundan boshlab uch yil muddatga, o‘rnatilgan quvvatning kamida 25%i hajmidagi energiya saqlash tizimi bo‘lsa, o‘n yil muddatga ozod qilinadi. Qaror bilan «Quyoshli xonadon» dasturi ham boshlangan: xonadonlarga tarmoqqa uzatilgan ortiqcha quyosh elektr energiyasining har bir kVt·soati uchun 1 000 so‘m to‘lanadi. Issiqlik nasoslari qayta tiklanuvchi energiya qurilmalariga kiradimi yoki yo‘qmi, qarorda aytilmagan.
-
Prezident qarori
PQ-439
2022-yil 7-dekabr
Yer osti suv resurslarini muhofaza qilish va ulardan oqilona foydalanishni tartibga solish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida
Suv quduqlarini burg‘ulash uchun gidrogeologik xulosa va suvdan maxsus foydalanishga ruxsatnoma, 2023-yil 1-apreldan esa burg‘ulash tashkilotlari uchun litsenziya tartibini joriy etadi. 2024-yil 1-yanvardan buyon yer osti suvi olinadigan har bir inshoot suvni hisobga olish vositasi bilan jihozlanishi shart, jismoniy shaxslarning sutkasiga 5 m³ gacha shaxsiy ehtiyoj uchun foydalanishi bundan mustasno; hisobga olinmagan suv olish uchun soliq belgilangan stavkaning besh baravari miqdorida undiriladi. Qaror termal suv yoki ochiq konturli issiqlik nasosi uchun burg‘ulanadigan har qanday quduqqa taalluqli.
-
Prezident qarori
PQ-4422
2019-yil 22-avgust
Iqtisodiyot tarmoqlari va ijtimoiy sohaning energiya samaradorligini oshirish, energiya tejovchi texnologiyalarni joriy etish va qayta tiklanuvchi energiya manbalarini rivojlantirishning tezkor chora-tadbirlari to‘g‘risida
2030-yilga qadar elektr energiyasi ishlab chiqarishda qayta tiklanuvchi manbalar ulushini 25%dan oshirish maqsadini belgilagan, qayta tiklanuvchi energiya qurilmalari va ularni ishlab chiqaruvchilar uchun soliq imtiyozlarini joriy etgan hamda xonadonlarga quyosh panellari va quyosh suv isitkichlari uchun 30% kompensatsiya bergan. Qarorda zamonaviy issiqlik nasoslarini joriy etish va uy-joylarda issiqlik nasoslaridan foydalanish bo‘yicha xorijiy tajribani o‘rganish ham nazarda tutilgan.
Hukumat va vazirliklar hujjatlari
-
Vazirlar Mahkamasining qarori
673-son
2025-yil 24-oktabr
Energiya servis xizmatlari bozorini shakllantirish hamda aholi uy-joylarining energiya samaradorligi oshirilishini rag‘batlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida
Xonadonlarda issiqlik nasoslarini joriy etishni rag‘batlantirishning asosiy vositasi. Energetik auditdan so‘ng xonadonlarga audit xarajatlarining 100%i, quyosh panellari, quyosh kollektorlari va boshqa isitish qurilmalari qiymatining 20%i hamda issiqlik nasosini sotib olish va o‘rnatish qiymatining 40%i bazaviy hisoblash miqdorining 50 baravarigacha qaytariladi. Subsidiyalarni Energiya samaradorligi milliy agentligi to‘laydi; issiqlik nasosi ta’rifiga geotermal manbalardan energiya oladigan qurilmalar ham kiradi.
-
Vazirlar Mahkamasining qarori
162-son
2026-yil 9-aprel
Surxondaryo viloyatida issiqxona xo‘jaliklarini yanada rivojlantirish bo‘yicha navbatdagi chora-tadbirlar to‘g‘risida
Poytaxt atrofida issiqxonalarni atrof-muhitni ifloslantiruvchi usullarda isitishdan bosqichma-bosqich voz kechishni nazarda tutadi. Toshkent shahri hamda Yuqori Chirchiq, Qibray, Yangiyo‘l, Zangiota va Toshkent tumanlarida 2026-yil 1-iyundan ko‘mir, mazut yoki boshqa zararli yoqilg‘ida ishlaydigan yangi issiqxonalar ochishga yo‘l qo‘yilmaydi, 2026-yil 1-avgustdan issiqxonalarga gaz yetkazib berish to‘xtatiladi, ko‘mir, shina yoki mazut yoqib atrof-muhitni ifloslantirganlik uchun kompensatsiya to‘lovlari yigirma baravar oshiriladi. «Surxon-Agro» zonasiga ko‘chib o‘tadigan issiqxona xo‘jaliklariga ko‘chishda yordam ko‘rsatiladi.
-
Tog‘-kon sanoati va geologiya vazirligining qarori
8-son, 13-ilova
2025-yil 9-aprel
Yer osti suvlarining ekspluatatsiya zahiralari va prognoz resurslarini geotermal suvlar konlariga qo‘llash bo‘yicha yo‘riqnoma
Geotermal suvlarga maxsus bag‘ishlangan, topilgan yagona normativ hujjat. Unda geotermal suvlar kimyoviy tarkibidan qat’i nazar harorati 35 °C dan yuqori bo‘lgan yer osti suvlari deb ta’riflanadi va termal suvlar (100 °C gacha) hamda o‘ta qizigan suvlarga (100 °C dan yuqori) bo‘linadi; hujjat zaxiralarni tasniflash va baholash tartibini, jumladan geotermal salohiyatni gigajoul, megavatt va tonna shartli yoqilg‘ida baholashni belgilaydi. Yo‘riqnoma 1994-yilgi yo‘riqnoma o‘rnini egallagan va geologiya-qidiruv ishlarini bajaruvchi barcha tashkilotlar uchun majburiy. Hujjat Hukumat portalida e’lon qilingan, lex.uz saytida esa mavjud emas.
-
Vazirlar Mahkamasining qarori
119-son
2014-yil 12-may
O‘zbekiston Respublikasining yer qa’ri monitoringini olib borish tartibi to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida
Yer qa’rining davlat monitoringini joriy etadi va sifat hamda miqdor jihatidan monitoring qilinadigan obyektlar qatorida «yer osti suvlari (shu jumladan termal va mineral suvlar)»ni sanab o‘tadi.
Strategiyalar va iqlim maqsadlari
-
Parij kelishuvi bo‘yicha iqlim majburiyati
NDC 3.0
2025-yil 6-noyabr
O‘zbekiston Respublikasining uchinchi milliy darajada belgilangan hissasi
O‘zbekistonning amaldagi iqlim majburiyati: 2035-yilga qadar YaIM birligiga to‘g‘ri keladigan issiqxona gazlari chiqindilarini 2010-yilga nisbatan 50%ga qisqartirish. Keyingi besh yilda qayta tiklanuvchi manbalardan ishlab chiqariladigan energiya ulushini 54%ga yetkazish rejalashtirilgan. Hujjatda 25 000 MVt qayta tiklanuvchi energiya quvvatlari maqsadi keltirilgan, isitish tizimlarini modernizatsiya qilish va tomorqalarda energiya tejamkor issiqxonalar ham nazarda tutilgan.
-
Prezident farmoni
PF-21
2026-yil 16-fevral
Mamlakat taraqqiyotining 2030-yilgacha mo‘ljallangan ustuvor yo‘nalishlari doirasida islohotlarni izchil davom ettirish va yangi bosqichga olib chiqishning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida
2026–2030-yillarga mo‘ljallangan yangilangan «O‘zbekiston — 2030» strategiyasini tasdiqlagan; u 2023-yilgi dastlabki strategiya farmoni o‘rnini egallagan. Yangilangan energetika va iqlim bo‘yicha maqsadli ko‘rsatkichlar 1-ilovada keltirilgan, biz bu ilovani hali tekshira olmadik.
-
Prezident qarori
PQ-436
2022-yil 2-dekabr
2030-yilgacha O‘zbekiston Respublikasining «yashil» iqtisodiyotga o‘tishiga qaratilgan islohotlar samaradorligini oshirish bo‘yicha chora-tadbirlar to‘g‘risida
2030-yilgacha «yashil» iqtisodiyot dasturi: 15 GVt qayta tiklanuvchi energiya quvvatlari, elektr energiyasining 30%dan ortig‘ini qayta tiklanuvchi manbalardan ishlab chiqarish, sanoatda energiya samaradorligini kamida 20%ga oshirish, YaIMning energiya sig‘imini 30%ga kamaytirish va YaIM birligiga to‘g‘ri keladigan issiqxona gazlari chiqindilarini 2010-yilga nisbatan 35%ga qisqartirish.
-
Prezident qarori
PQ-4477
2019-yil 4-oktabr
2019–2030-yillar davrida O‘zbekiston Respublikasining «yashil» iqtisodiyotga o‘tish strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida
O‘zbekistonning «yashil» iqtisodiyotga o‘tish bo‘yicha birinchi strategiyasi. Uning chora-tadbirlari qatorida qozonxonalarda suvni isitish uchun quyosh kollektorlari, qishloq va chekka hududlarni quyosh energiyasi asosida issiqlik va elektr bilan ta’minlash hamda binolarda issiqlik nasosi funksiyasiga ega konditsionerlar bor. Strategiyaning ayrim qismlariga 2022-yilda PQ-436 bilan o‘zgartirishlar kiritilgan.
Almashtirilgan, ammo hamon tez-tez tilga olinadigan hujjatlar (5)
PF-158 · 2023-yil 11-sentabr
«O‘zbekiston — 2030» strategiyasi to‘g‘risida. Qayta tiklanuvchi energiya quvvatlarini 25 000 MVtga, ularning umumiy iste’moldagi ulushini 40%ga yetkazish va YaIM birligiga to‘g‘ri keladigan issiqxona gazlari chiqindilarini 2010-yilga nisbatan 30%ga qisqartirish maqsadlarini belgilagan. 2026-yil 17-fevralda PF-21 bilan almashtirilgan. Matn
NDC · 2021-yil
Yangilangan milliy darajada belgilangan hissa. 2030-yilga qadar YaIM birligiga to‘g‘ri keladigan issiqxona gazlari chiqindilarini 2010-yilga nisbatan 35%ga qisqartirish va 2030-yilga borib elektr energiyasining kamida 25%ini qayta tiklanuvchi manbalardan ishlab chiqarish majburiyatini olgan. 2025-yil noyabrda uchinchi NDC bilan almashtirilgan. Matn
412-I · 1997-yil 25-aprel
Energiyadan oqilona foydalanish to‘g‘risida. 2024-yil 9-noyabrda kuchini yo‘qotgan va O‘RQ-940 bilan almashtirilgan. Amaldagi hujjat
444-II · 2002-yil 13-dekabr
Yer osti boyliklari to‘g‘risida. 2025-yil 2-fevralda kuchini yo‘qotgan va O‘RQ-987 bilan almashtirilgan. Amaldagi hujjat
837-XII · 1993-yil
Suv va suvdan foydalanish to‘g‘risida. 2025-yil 31-oktabrda Suv kodeksi kuchga kirishi bilan bekor qilingan. Amaldagi hujjat
Qisqacha mazmunlar faqat ma’lumot uchun berilgan va yuridik maslahat hisoblanmaydi. Matnlar 2026-yil 14-oktabr kuni lex.uz, Hukumat portali va BMT Iqlim o‘zgarishi to‘g‘risidagi doiraviy konvensiyasining (UNFCCC) reyestrida tekshirilgan. Qonunlar o‘zgarib turadi, shuning uchun har doim rasmiy matnni tekshiring. Hujjat raqamlaridagi qisqartmalar: O‘RQ = O‘zbekiston Respublikasining Qonuni; PF = Prezident farmoni; PQ = Prezident qarori. Biz e’tibordan chetda qoldirgan hujjat bormi? Bizga xabar bering.