Jurnal maqolasiOchiq kirish
Xaudag konidagi Kattakum-2 qudug‘i gidrotermal yer osti sho‘r suvlarining element tarkibini o‘rganish
Изучение элементного состава гидротермальных подземных соленых вод скважины «Каттакум-2» месторождения Хаудаг
- Termez State University, Termez, Uzbekistan
Asosiy jihatlar
- Kattakum-2 suvi quritilganda qolgan tuz (SEM-EDX, 52-spektr), og‘irlik bo‘yicha %: xlor 41,79, kislorod 30,52, kalsiy 15,86, natriy 6,23, magniy 3,38, yod 1,61, brom 0,61.
- Xaudag hududi suvlari: yod 17,4–24,43 mg/l, brom 313,2–426,4 mg/l, pH 5,1–6,8, 39–76 °C, minerallashuv 113,0–283,0 g/l.
- O‘rtabuloq gidrotermal suvi: 113,1 g/l, pH 6,8, 45 °C, yod 24,43 mg/l, brom 376,24 mg/l.
- Xaudag gidrotermal suvi: 219,7 g/l, pH 5,2–5,6, 72–76 °C, yod 21,32 mg/l, brom 414,99 mg/l.
- Dunyoda yod ishlab chiqarish, 2011-yil (dastlabki ma’lumot): 29 000 t, shundan Chili 18 000 t, Yaponiya 9 800 t; O‘zbekiston 2007–2011-yillarda yiliga 2 t.
Annotatsiya
The elemental composition of the hydrothermal underground salt water of the Kattakum-2 well in the Khudag field was carried out using a SEM scanning electron microscope (scannedelectron EVO MA 10), and the film compositions were determined using an EDX energy-dispersive element analyzer (Oxford Instrument).
Maqoladagi inglizcha annotatsiya. Mualliflar annotatsiyasi CC BY 4.0 litsenziyasi asosida keltirilgan. Annotatsiya ingliz tilida berilgan.
Kalit so‘zlar
- yod
- brom
- yodli suv
- konlar
- sho‘r suv
Sodda qilib aytganda
Mualliflar yer osti gidrotermal suvlarini O‘zbekiston sanoat miqyosida yod ishlab chiqarishi mumkin bo‘lgan asosiy manba deb hisoblaydi. Dastlabki ma’lumotlarga ko‘ra, 2011-yilda dunyoda 29 000 tonna yod ishlab chiqarilgan, shundan 18 000 tonnasi Chilida va 9 800 tonnasi Yaponiyada; O‘zbekiston 2007–2011-yillarda yiliga 2 tonna yod ishlab chiqargan.
Surxondaryo viloyatida 1998–2017-yillarda baholangan sanoat gidrotermal suvlaridan Kokayti konidagi suvning minerallashuvi 142,9 g/l, harorati 39 °C, yod 14,8 mg/l va brom 265,93 mg/l; Xaudag konida — 219,7 g/l, 72–76 °C, 21,32 va 414,99 mg/l; Uchqizil konida — 319,9 g/l, 40 °C, 20,7 va 470,09 mg/l; O‘rtabuloqda esa 113,1 g/l, 45 °C va pH 6,8, 24,43 va 376,24 mg/l. Neftga yo‘ldosh suvning minerallashuvi Kokayti konida 136,5 g/l (40 °C), Xaudagda 178,6 g/l (27 °C). Xaudag hududi suvlarida yod konga qarab 17,4 dan 24,43 mg/l gacha, brom 313,2 dan 426,4 mg/l gacha, pH 5,1–6,8, harorat 39–76 °C, minerallashuv 113,0–283,0 g/l. Bu ko‘rsatkichlarning aksariyati mualliflarning avvalgi maqolasida ham keltirilgan.
Kattakum-2 qudug‘i suvi quritilganda qolgan tuz EVO MA 10 skanerlovchi elektron mikroskopida o‘rganilgan, tarkibi esa Oxford Instruments energiya-dispersion analizatorida aniqlangan. 52-spektr bo‘yicha og‘irlik ulushlari xlor 41,79%, kislorod 30,52%, kalsiy 15,86%, natriy 6,23%, magniy 3,38%, yod 1,61% va brom 0,61% bo‘lgan. Ko‘p yillik o‘lchovlar asosida mualliflar bu suvlar yod miqdori va zaxiralari bo‘yicha sanoat miqyosida yod ajratib olishga to‘liq yaroqli degan xulosaga keladi va arzon ajratib olish usullarini topish uchun suvlarda yod qanday shakllarda uchrashini o‘rganishni taklif qiladi.
Rasmlar (2)
Iqtibos namunasi
I. A. Umbarov and H. Kh. Turaev (2019). Studies of the element composition of the hydrothermal underground salt water of the Kattakum-2 well of the Haudag deposit. Universum: khimiya i biologiya (Universum: Chemistry and Biology), 2019, No. 9 (63), pp. 9–12. https://7universum.com/ru/nature/archive/item/7758