Jurnal maqolasiOchiq kirish
Yer osti suvlari qimmatli sanoat xomashyosi sifatida
Подземные воды как промышленное ценное сырье
- Termez State University, Termez, Uzbekistan
Asosiy jihatlar
- Xaudag, Kattakum-2 qudug‘i (1979-yilda burg‘ilangan): 1979-yilda sutkasiga 432 m³ (5 l/s), quduq og‘zida 76 °C; 2016-yil 23-aprelda sutkasiga 414,72 m³ (4,8 l/s), 72 °C; yod 21–23 mg/l.
- Uchqizil qudug‘i: chuqurligi 1 050,5 m, 2,5 l/s sarf bilan o‘zi oqadi; minerallashuvi 273–298 g/l; yod 18–20 mg/l.
- Kokayti: gidrotermal suv 142,9 g/l, pH 6,7, 39 °C, yod 14,8 mg/l, brom 265,93 mg/l; neftga yo‘ldosh suv 136,5 g/l, pH 6,2–7,2, 40 °C.
- Xaudag: gidrotermal suv 219,7 g/l, pH 5,2–5,6, 72–76 °C, yod 21,32 mg/l, brom 414,99 mg/l; neftga yo‘ldosh suv 178,6 g/l, pH 7,0–7,4, 27 °C, yod 15,4 mg/l, brom 325,5 mg/l.
- Uchqizil: gidrotermal suv 319,9 g/l, pH 4,7–5,1, 40 °C, yod 20,7 mg/l, brom 470,09 mg/l.
- Lalmikor: neftga yo‘ldosh suv 59,96 g/l, pH 7,2, 25 °C, yod 14,7 mg/l, brom 360,24 mg/l.
- Sanoat suvlari chegaralari: brom 266 mg/l dan, yod 21,32 mg/l dan, litiy 34,4 mg/l dan, stronsiy 751 mg/l dan ortiq.
Annotatsiya
Potential resources of underground industrial hydrothermal waters in Surxondaryo Rregion are studied in the article. Research of experimental results establishes mineralization, environment, temperature, iodine and bromine of their operational reserve.
Maqoladagi inglizcha annotatsiya. Mualliflar annotatsiyasi CC BY 4.0 litsenziyasi asosida keltirilgan. Annotatsiya ingliz tilida berilgan.
Kalit so‘zlar
- yod
- yodli suv
- brom
- litiy
- stronsiy
- kalsiy
- rux
- minerallashuv
- gidrotermal xomashyo
Sodda qilib aytganda
Bu qisqa maqolada Surxondaryo viloyatining yer osti gidrotermal suvlari yod va brom olish uchun sanoat xomashyosi sifatida ko‘rib chiqiladi. Tarkibidagi moddalar belgilangan chegaralardan oshgan suv sanoat suvi hisoblanadi, jumladan, mg/l hisobida bromda 266, yodda 21,32, litiyda 34,4 va stronsiyda 751; undan foydalanish foydali bo‘lishi quduq debiti, suvning yotish chuqurligi va ishlatilgan suvni utilizatsiya qilish imkoniyatiga ham bog‘liq. Neft va gaz konlari ishlab tugatilgani sari yer yuzasiga tobora ko‘proq namakob chiqariladi va uni utilizatsiya qilish zarur bo‘ladi. Viloyatdagi sanoat gidrotermal suvlarining potensial resurslari 1970–1980-yillarda baholangan.
Xaudagdagi Kattakum-2 qidiruv qudug‘i 1979-yilda burg‘ilangan va dastlab sutkasiga 432 m³ (5 l/s) suv bergan, quduq og‘zidagi harorat 76 °C bo‘lgan. 2016-yil 23-aprelda, suv neftli qatlamlarga haydalayotgan paytda o‘lchanganda, debit sutkasiga 414,72 m³ (4,8 l/s), harorat 72 °C, yod miqdori 21–23 mg/l bo‘lgan. Uchqizil maydonidagi chuqurligi 1 050,5 m bo‘lgan quduqdan suv quduq og‘zidan 2,5 l/s sarf bilan o‘zi oqib chiqadi; minerallashuvi 273–298 g/l, yod miqdori 18–20 mg/l bo‘lgan bu suv, minerallashuviga qaraganda, turon – yuqori bo‘r yotqiziqlaridan chiqadi.
Kokayti konida gidrotermal suvning minerallashuvi 142,9 g/l, pH 6,7, harorati 39 °C, yod miqdori 14,8 mg/l, brom miqdori 265,93 mg/l; neftga yo‘ldosh suvning minerallashuvi 136,5 g/l, harorati 40 °C. Xaudagda gidrotermal suv minerallashuvi 219,7 g/l, pH 5,2–5,6, harorati 72–76 °C, yod 21,32 mg/l va brom 414,99 mg/l; bu yerdagi neftga yo‘ldosh suv 178,6 g/l, harorati 27 °C. Uchqizildagi gidrotermal suv minerallashuvi 319,9 g/l, pH 4,7–5,1, harorati 40 °C, yod 20,7 mg/l va brom 470,09 mg/l; Lalmikor konidagi neftga yo‘ldosh suv esa 59,96 g/l, harorati 25 °C, yod 14,7 mg/l va brom 360,24 mg/l. Havza bo‘yicha yod miqdori 14,7 dan 21,32 mg/l gacha, harorat 25 dan 76 °C gacha, minerallashuv esa konga qarab 60 dan 319,9 g/l gacha o‘zgaradi. Xaudag posyolkasida yod ajratib olish uchun havo-desorbsion qurilma yaratilib sinovdan o‘tkazilgan va uning asosida sanoat zavodi qurilgan. Kattakum-2 suvidan olingan tuz mualliflarning keyingi maqolasida tahlil qilingan.
Iqtibos namunasi
I. A. Umbarov and H. Kh. Turaev (2018). Underground water as an industrial valuable raw material. Universum: tekhnicheskie nauki (Universum: Technical Sciences), 2018, No. 1 (46). https://7universum.com/ru/tech/archive/item/5448