Jurnal maqolasiBepul o‘qish mumkin
Iqlim o‘zgarishining So‘x yoyilmasi yer osti suvlari sathiga ta’siri
Иқлим ўзгаришининг Сўх ёйилмаси ер ости сувлари сатҳига таъсири
- Namangan State University, Namangan, Uzbekistan
Asosiy jihatlar
- Qo‘qon meteostansiyasi, 1961–1990 va 1991–2020-yillar: o‘rtacha yillik havo harorati 14,0 °C va 14,43 °C; yillik yog‘in 114,58 mm va 131,59 mm.
- So‘x daryosi, Sariqanda posti: o‘rtacha yillik suv sarfi 43,61 m³/s va 51,00 m³/s; yozgi suv sarfi 112,21 m³/s va 129,15 m³/s.
- Yer osti suvlarining o‘rtacha yillik chuqurligi, 1961–1990 va 1991–2020-yillar: 21-quduq 2,64 m va 2,51 m; 28-quduq 1,83 m va 1,69 m.
- 258-quduq: 96,71 m va 94,16 m; 259-quduq: 49,50 m va 49,25 m.
Kalit so‘zlar
- iqlim o‘zgarishi
- So‘x yoyilmasi
- yer osti suvlari
- havo harorati
- yog‘in miqdori
- daryo oqimi
- bazaviy iqlim davri
- joriy iqlim davri
- baholash
Qisqacha mazmun
Muallif Qo‘qon meteostansiyasi va So‘x daryosining Sariqanda posti ma’lumotlari bo‘yicha 1961–1990-yillardagi bazaviy iqlim davrini 1991–2020-yillar bilan solishtirgan. O‘rtacha yillik havo harorati 0,43 °C ga ko‘tarilib, 14,43 °C ga yetgan, eng ko‘p qishda (0,68 °C); yillik yog‘in 114,58 mm dan 131,59 mm gacha oshgan; So‘xning o‘rtacha yillik suv sarfi 7,38 m³/s ga ortib, 51,00 m³/s ni tashkil etgan, eng ko‘p yozda.
To‘rtta kuzatuv qudug‘ida yer osti suvlarining o‘rtacha chuqurligi ikki davr orasida kamaygan, ya’ni suv sathi ko‘tarilgan: 21-quduqda 0,13 m, 28-quduqda 0,14 m, 258-quduqda 2,55 m va 259-quduqda 0,25 m. Muallif buni isish, yog‘inlarning ko‘payishi va daryo oqimining ortishi bilan bog‘laydi. Yoyilmaning yuqori o‘ng sohilida suv sathi 1990–2012-yillarda ko‘tarilgan, 2013-yildan beri esa pasaymoqda; muallif buni yer osti suvlaridan foydalanish bilan bog‘laydi.
Muallif yoyilmada yer osti suvlari monitoringini havo harorati, yog‘inlar va daryo oqimidagi o‘zgarishlarni hisobga olgan holda olib borishni tavsiya qiladi.
Rasmlar (1)
Iqtibos namunasi
I. R. Soliyev (2025). Impact of climate change on the groundwater levels in the Sox river plain. Gidrometeorologiya va atrof-muhit monitoringi (Hydrometeorology and Environmental Monitoring), 2025, No. 1, pp. 59–69. https://nigmi.uz/portfolio/hydrometeorology-and-environmental-monitoring-scientific-journal-%e2%84%96-1-2025-y/