Geotermal.uzO‘zbekistonda geotermal energiya Saytdan qidirish

Bosh sahifa / Tadqiqotlar

Jurnal maqolasiBepul o‘qish mumkin

Dengizko‘l ko‘tarilmasi yura terrigen formatsiyasining neftgazlilik istiqbollari

Перспективы нефтегазоносности юрской терригенной формации Денгизкульского поднятия

T. Kh. Shoimurotov1, Z. O. Omonboev1, O. D. Bolibekov1, U. Ch. Tukhtaev2

  1. Institute of Geology and Exploration of Oil and Gas Fields (IGIRNIGM), Tashkent, Uzbekistan
  2. National University of Uzbekistan, Tashkent, Uzbekistan
PDFni ko‘rish1,1 MB Iqtibos

Nashriyot sahifasi

Geologiya i mineral'nye resursy (Geology and Mineral Resources), No. 4

Sana2025

Son2025, pp. 20–25

TilRus tili (ingliz va o‘zbek tillaridagi annotatsiyalar bilan)

LitsenziyaKo‘rsatilmagan

Nashr etganMineral resurslar instituti

Asosiy jihatlar

  • Yura terrigen formatsiyasining qalinligi 20–1 800 m.
  • Umid maydoni: quduqlar formatsiyaning faqat 3–76 m qismini ochgan — 10-quduqda 3 m dan 17-quduqda 76 m gacha.
  • Umid maydoni struktura modelida XVIII gorizont shipi (3-rasm): Nigora 1 qudug‘ida −2 612 m dan Shimoliy Kushab 1 qudug‘ida −2 754 m gacha.
  • Dengizko‘l ko‘tarilmasi: o‘tkazuvchanlik 0,0001–0,0008 darsi; g‘ovaklik 6–7%.
  • Gidravlik nishablik 7,4–58 m/km; filtratsiya tezligi yiliga 2,3–3,6 sm; qatlam suvlari harakatining qiyinlik koeffitsiyenti 1,1–52,8.
  • Keltirilgan naporlar Alan konidagi 2 747 m dan O‘rtabuloq, Umid va Dengizko‘lda 709–469 m gacha pasayadi.

Annotatsiya

This article discusses the oil and gas potential of the Lower and Middle Jurassic terrigenous deposits in the Dengizkul uplift of the Bukhara-Khiva region, based on geological, geophysical, lithological, facies, and hydrodynamic criteria. The study involved a detailed examination of the lithological and stratigraphic classification of the terrigenous formation deposits, as well as the facies conditions of sedimentation both vertically and horizontally. Additionally, the distribution of thicknesses and the location of productive horizons were analyzed. The research uncovered zones with channel sand deposits that exhibit good reservoir properties. It also identified areas where traps–related to anticlinal structures and the wedging out of specific horizons formed by sand bars–are likely present. Furthermore, hydrodynamic anomalies were identified, characterized by low hydraulic heads in both closed and open forms, indicating favorable zones for the formation and preservation of hydrocarbon deposits. In conclusion, the article presents key findings, evaluates the oil and gas potential of the Jurassic terrigenous deposits in the study area, and provides specific recommendations for future exploration efforts.

Ingliz tilidagi annotatsiya jurnal sonining PDF faylidan olingan. Mualliflar annotatsiyasi litsenziyasi asosida keltirilgan. Annotatsiya ingliz tilida berilgan.

Sodda qilib aytganda

Neft-gaz geologiyasi nuqtayi nazaridan yozilgan bu maqolada Buxoro–Xiva regionidagi Dengizko‘l ko‘tarilmasining quyi va o‘rta yura terrigen formatsiyasi ko‘rib chiqiladi. Chorjo‘y pog‘onasining markaziy va shimoli-g‘arbiy qismlarida bu formatsiyaning XVII–XX gorizontlarida gaz uyumlari bor; ular asosan sayoz dengiz va qirg‘oqbo‘yi dengiz qumtoshlarida joylashgan bo‘lib, ustidan gil va gil-karbonat qatlamlar bilan yopilgan. Dengizko‘l ko‘tarilmasida bu gorizontlarning tarqalish chegaralari hali aniqlanmagan edi.

Formatsiya turli o‘lchamdagi shag‘alli konglomeratlar, gravelitlar, qumtoshlar, alevrolitlar, argillitlar, ko‘mir va mergellardan tashkil topgan, qalinligi 20 dan 1 800 m gacha. Kesimning quyi yarmi (plinsbax — bayos) tog‘ etagi yoyilmalari va tekislik-vodiy sharoitlarida, yuqori yarmi (yuqori bayos — quyi kellovey) dengizning to‘lqin urilish zonasi va suv osti deltasi sharoitlarida hosil bo‘lgan; fatsiyalar ham gorizontal, ham vertikal yo‘nalishda keskin o‘zgaradi. Umid maydonida quduqlar formatsiyaning faqat yuqori 3–76 m qismini — Boysun svitasini (XVII gorizont) ochgan. Bu yerda unda kollektor jinslar yo‘q: u asosan qumtosh va alevrolit qatlamchalari bo‘lgan laguna-dengiz kulrang gillaridan iborat.

Umid maydoni XVII gorizont shipida shimolga, Kushab bukilmasi tomon cho‘kuvchi monoklinal, XVIII gorizont shipida esa gumbazi Umid 17 qudug‘i atrofida joylashgan shimoli-sharqiy yo‘nalishdagi braxiantiklinal hosil qiladi. Qayta talqin qilingan seysmik ma’lumotlar chuqurlikda, ehtimol, yuragacha bo‘lgan jinslar shipiga to‘g‘ri keladigan do‘nglikni, shimoli-g‘arbiy yonbag‘irda esa eroziya natijasida hosil bo‘lgan o‘zanning to‘ldirilishini ko‘rsatadi. Mualliflar xulosasiga ko‘ra, tutqichlar hosil bo‘lishida qatlamlarning ponasimon tugashi va nomuvofiqliklar, shuningdek daryo, delta va bar qum jismlari asosiy rol o‘ynaydi.

Yura suv bosimli kompleksining yangi pyezometrik ma’lumotlari asosida quyi-o‘rta yura yotqiziqlaridagi naporlar va suv harakati xaritasi tuzilgan. Qatlam suvlari asosan janub va janubi-sharqdan shimol va shimoli-g‘arbga oqadi, faqat ko‘tarilmalar ichidagi ayrim joylar bundan mustasno. Ko‘tarilmaning sharqiy chekkasida keltirilgan naporlar Alan konidagi 2 747 m dan O‘rtabuloq, Umid va Dengizko‘lda 709–469 m gacha keskin pasayadi; gidravlik nishablik va filtratsiya tezligi ham shu yerda eng yuqori. Muborak pyezominimumi g‘arbga, Dengizko‘l ko‘tarilmasining sharqiy qismigacha (Shoda, Darbaza, Jarchi, Umid va boshqa maydonlar) davom etadi; mualliflar pyezominimumlarni asosan to‘siq turiga kiritadi, kesim bo‘ylab yuqoriga yashirin chiqib ketish esa ikkinchi darajali ahamiyatga ega. Formatsiyada suv almashinuvi asosan infiltratsion, ammo juda sekin, chunki kollektor qatlamlar maydon va kesim bo‘ylab uzuq-uzuq, ularning filtratsiya-sig‘im xossalari esa keskin o‘zgaradi.

Rasmlar (2)

Umid atrofidagi yura gorizonti shipining uchta hajmli blok-diagrammasi va rangli struktura xaritasi: quduqlar, uzilmalar va taxminan −2 520 dan −2 850 m gacha izogipslar
3-rasm. Umid maydoni hududida terrigen yura yotqiziqlari XVIII gorizonti shipining uch o‘lchamli struktura modeli. 1 – qaytaruvchi gorizontlar izogipslari; 2 – chuqur quduqlar; 3 – tektonik uzilmalar. Manba: T. Kh. Shoimurotov et al. (2025), Shoimurotov va boshq. (2025), 3-rasm.
Dengizko‘l ko‘tarilmasining yashil va binafsha rangda shtrixlangan xaritasi: gidroizopyezalar, suv harakati yo‘nalishi strelkalari, napor qiymatlari bilan maydon nomlari va g‘ovaklik, nishablik va filtratsiya tezligi qiymatlari yozilgan to‘rtta blok
5-rasm. Dengizko‘l ko‘tarilmasi quyi-o‘rta yura yotqiziqlarining gidroizopyezalar sxematik xaritasi. 1 – chuqur uzilmalar; 2 – tektonik elementlar chegarasi; konlar: 3 – neft, 4 – neft-gaz, 5 – gaz; 6 – maydon va kon nomi, o‘ng tomonda – keltirilgan pyezometrik napor (abs. atm hisobida), m; 7 – gidroizopyezalar, m; 8 – yer osti suvlari harakati yo‘nalishi; 9 – gidrodinamik ko‘rsatkichlar: m – g‘ovaklik koeffitsiyenti, %, i – gidravlik nishablik, m/km, v – yer osti suvlarining filtratsiya tezligi, sm/yil, ψ – suv harakatining qiyinlik koeffitsiyenti; pyezometrik minimumlar: 10 – yer osti suvlarining oqib o‘tishi bilan bog‘liq (yopiq gidroizopyezalar), 11 – tektonik va litologik to‘siqlar bilan bog‘liq (ochiq gidroizopyezalar). Manba: T. Kh. Shoimurotov et al. (2025), Shoimurotov va boshq. (2025), 5-rasm.

Iqtibos namunasi

T. Kh. Shoimurotov, Z. O. Omonboev, O. D. Bolibekov and U. Ch. Tukhtaev (2025). Oil and gas potential of the Jurassic terrigenous formation of the Dengizkul uplift. Geologiya i mineral'nye resursy (Geology and Mineral Resources), No. 4, 2025, pp. 20–25. https://mridm.uz/en/assets/journal/pdf/4_2025.pdf