Turkmaniston, O‘zbekiston, Tojikiston, Afg‘oniston va Erondagi Amudaryo havzasi va Afg‘on-Tojik havzasi provinsiyalarining ochilmagan an’anaviy neft va gaz resurslarini baholash, 2026

Annotatsiya

Using a geology-based assessment methodology, the U.S. Geological Survey estimated undiscovered, technically recoverable mean conventional resources of 442 million barrels of oil and 218 trillion cubic feet of gas in the Amu Darya Basin and Afghan-Tajik Basin Provinces of Turkmenistan, Uzbekistan, Tajikistan, Afghanistan, and Iran.

Annotatsiya hisobotdan olingan. Mualliflar annotatsiyasi Public domain (USGS) litsenziyasi asosida keltirilgan. Annotatsiya ingliz tilida berilgan.

Sodda qilib aytganda

AQSh Geologiya xizmatining (USGS) C.J. Schenk boshchiligidagi guruhi Turkmaniston, O‘zbekiston, Tojikiston, Afg‘oniston va Erondagi Amudaryo havzasi va Afg‘on-Tojik havzasi provinsiyalarining hali ochilmagan, texnik jihatdan qazib olinadigan an’anaviy neft va gazini geologik usul bilan baholagan. Ikki havza miotsengacha yagona geologik birlik bo‘lgan; Pomir blokining to‘qnashuvi bilan bog‘liq miotsen siqilishi ularni ajratib yuborgan. Amudaryo havzasining neft-gaz geologiyasi Ulmishek (2004) ishida batafsilroq yoritilgan.

Har ikki havza vulqon yoyi ortidagi cho‘zilish natijasida hosil bo‘lgan erta–o‘rta yura gorst va grabenlaridan boshlangan. Grabenlar qalin quyi–o‘rta yura kontinental qumtoshlari, argillitlari, ko‘mir qatlamlari va ko‘mirli slanetslar bilan to‘lgan. Cho‘zilish sekinlashgach, dengiz bostirib kirib, kellovey–oksford karbonat platformalari keng tarqalgan, ularning yonidagi botiqlarda esa organik moddaga boy ohakli slanetslar to‘plangan. Kimerij–titon davridagi biroz ko‘tarilish Gaurdak svitasining 900 m gacha tuz va angidritlarini qoldirgan. Erta bo‘rdan oligotsengacha chuqur grabenlarda 7 km gacha qumtosh, argillit va oz miqdorda karbonatlar to‘plangan. Miotsen siqilishi Amudaryo havzasida keng burmalar va antiklinallarni hosil qilgan — neft va gaz kollektorlarining ko‘pi shularda; Afg‘on-Tojik havzasida esa ustsurilmalar va burmalar paydo bo‘lgan.

Amudaryo havzasida USGS mezozoy kompozit umumiy neft tizimini ajratgan; unda tuzosti kesimida ikki ona jins bor. Birinchisi — quyi–o‘rta yura ko‘mir qatlamlari, ko‘mirli va ko‘l slanetslari, gazning asosiy manbai ko‘mir. Ikkinchisi — kellovey–oksford bitumli mergellari va slanetslari: organik uglerod 15 og‘irlik foizigacha, qalinligi 250 m gacha, asosan IIS turidagi kerogen. Modelga ko‘ra, bu jinslar havzaning chekkasidagi tor mintaqadan tashqari deyarli hamma joyda asosan gaz hosil bo‘lish oynasida. Tuzosti kollektorlari — karbonatlar (riflar, dolomitlar, karst, ooid sayozliklari va debris oqimlari), qisman Gaurdak tuzi bilan yopilgan; eng chuqurlari yuqori anomal bosimli va tabiiy yoriqli bo‘lishi mumkin. Tuzusti kollektorlari — bo‘rdan oligotsengacha bo‘lgan qumtoshlar, eng muhimi quyi bo‘r Shatlik svitasining qumtoshlari. Afg‘on-Tojik havzasida paleogen dengiz slanetslari qo‘shimcha ona jins bo‘lishi mumkin, neogendagi Pomir to‘qnashuvi esa neft va gazning oldingi tutqichlardan qayta migratsiyasiga yoki yo‘qolishiga sabab bo‘lgan bo‘lishi mumkin.

Ochilmagan resurslarning o‘rtacha bahosi: 442 mln barrel neft (F95–F5 oralig‘i 288–634), 217 970 mlrd kub fut, ya’ni taxminan 218 trln kub fut gaz (125 527–333 944) va 3 048 mln barrel tabiiy gaz suyuqliklari (1 753–4 682). Amudaryo baholash birligiga o‘rtacha 399 mln barrel neft va gaz uyumlaridagi 214 078 mlrd kub fut gaz to‘g‘ri keladi; Afg‘on-Tojik birligiga — 43 mln barrel va 3 685 mlrd kub fut.

Rasmlar (1)

Iqtibos namunasi

C. J. Schenk, T. J. Mercier, P. A. Le, A. D. Cicero, S. E. Gelman, J. S. Hearon, B. G. Johnson, J. H. Lagesse and H. M. Leathers-Miller (2026). Assessment of undiscovered conventional oil and gas resources in the Amu Darya Basin and Afghan-Tajik Basin Provinces of Turkmenistan, Uzbekistan, Tajikistan, Afghanistan, and Iran, 2026. U.S. Geological Survey Fact Sheet 2026–3024, 4 pp.. https://doi.org/10.3133/fs20263024