Jurnal maqolasiBepul o‘qish mumkin
Markaziy Tojikiston yer osti suvlarining gidrokimyoviy xususiyatlari
Хусусиятҳои гидрохимиявии обҳои зеризаминии Тоҷикистони Марказӣ
- Center for Innovative Development of Science and Digital Technologies, National Academy of Sciences of Tajikistan, Dushanbe, Tajikistan
https://doi.org/10.65599/eng4873
Asosiy jihatlar
- Dushanbe va uning atrofidagi 15 ta namuna olish nuqtasi, 2023–2025-yillar.
- pH 7,0–7,6; Eh 347–517 mV; EC 25,5–98,3 mS/m (eng yuqorisi TJK 25 va TJK 92 da).
- Ca²⁺ 39,8–114,6 mg/l; Mg²⁺ 9,1–50,8 mg/l; Na⁺ 7,9–121,8 mg/l.
- HCO₃⁻ 213–555 mg/l (eng ko‘pi TJK 44 da, eng kami TJK 3 da); SO₄²⁻ 27,0–147,3 mg/l; Cl⁻ 6,8–24,2 mg/l.
- NO₃⁻ 0,6–49,9 mg/l (eng ko‘pi TJK 2 da).
- Umumiy qattiqlik CaCO₃ hisobida 176–420 mg/l; suv asosan Ca–Mg–HCO₃ turida.
Kalit so‘zlar
- yer osti suvlari
- gidrokimyo
- gidrokarbonat
- nitrat
- sulfat
- ichimlik suvi
- Tojikiston
Qisqacha mazmun
Tojikiston Milliy fanlar akademiyasining Fan va raqamli texnologiyalarni innovatsion rivojlantirish markazidan F.I. Najmudinova, A.S. Qodiriy va I.M. Rahimov Markaziy Tojikistonda, Dushanbe atrofidagi yer osti suvlarining kimyoviy tarkibini tavsiflaydi. Ular 2023–2025-yillarda vodiylar, tog‘ etaklari va aholi punktlaridagi 15 nuqtadan namuna olgan; nuqtalar turli gidrogeologik zonalarni qamrab oladigan qilib tanlangan va GPS bilan aniqlangan. Laboratoriyada pH, elektr o‘tkazuvchanlik (EC), oksidlanish-qaytarilish potensiali (Eh), asosiy kationlar (Na⁺, K⁺, Ca²⁺, Mg²⁺) va anionlar (HCO₃⁻, Cl⁻, SO₄²⁻, NO₃⁻) o‘lchangan; gidrokarbonat ishqoriylikdan, qattiqlik esa kalsiy va magniydan hisoblangan.
Suv neytral va kuchsiz ishqoriy (pH 7,0–7,6), muhiti oksidlovchi (Eh 347–517 mV). EC 25,5–98,3 mS/m, eng yuqori qiymatlar TJK 25 va TJK 92 nuqtalarida. Kationlar orasida kalsiy yetakchi — 39,8–114,6 mg/l, magniy 9,1–50,8 mg/l, natriy 7,9–121,8 mg/l; kaliy barcha namunalarda kam. Anionlar orasida gidrokarbonat ustun — 213–555 mg/l, eng ko‘pi TJK 44 da, eng kami TJK 3 da. Sulfat 27,0–147,3 mg/l, xlorid 6,8–24,2 mg/l. Umumiy qattiqlik CaCO₃ hisobida 176–420 mg/l, shuning uchun namunalarning aksariyati qattiq yoki juda qattiq suv.
Suv asosan Ca–Mg–HCO₃ turiga mansub; mualliflar buni karbonatli minerallarning erishi va suvning jinslar bilan o‘zaro ta’siri bilan izohlaydi. Nitrat 0,6–49,9 mg/l, eng ko‘pi TJK 2 da: bu Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti me’yoridan past, ammo ayrim nuqtalarda unga yaqin. Mualliflar nitrat ko‘payishini inson faoliyati, jumladan mineral o‘g‘itlar va maishiy oqova suvlar bilan bog‘laydi. Sulfat JSST belgilagan 250 mg/l dan past. Mualliflar xulosasiga ko‘ra, yer osti suvlarining aksariyati ichish va xo‘jalik ehtiyojlari uchun yaroqli. Dushanbedagi grunt issiqlik nasoslari uchun grunt harorati, issiqlik o‘tkazuvchanligi va yer osti suvlarining kimyoviy tarkibi o‘sha markazda o‘lchangan.
Rasmlar (2)
Iqtibos namunasi
F. I. Nazhmudinova, A. S. Qodiri and I. M. Rakhimov (2026). Hydrochemical characteristics of groundwater in Central Tajikistan. Politekhnicheskii vestnik. Seriya: Inzhenernye issledovaniya (Polytechnic Bulletin. Series: Engineering Research), No. 3 (75), 2026, pp. 24–31. https://doi.org/10.65599/eng4873