Geotermal.uzO‘zbekistonda geotermal energiya Saytdan qidirish

Bosh sahifa / Tadqiqotlar

Jurnal maqolasiBepul o‘qish mumkin

Orol dengizi qurigan tubining janubi-sharqiy qismida geologik muhit shakllanishining ayrim xususiyatlari

Некоторые особенности формирования геологической среды юго-восточной части обсохшего дна Аральского моря

T. E. Mavlyanov, M. A. Iztileuov

  1. O‘zbekgidrogeologiya, Tashkent, Uzbekistan
PDFni ko‘rish771 KB Iqtibos

Nashriyot sahifasi

Geologiya i mineral'nye resursy (Geology and Mineral Resources), No. 2

Sana2024

Son2024, pp. 97–105

TilRus tili (ingliz va o‘zbek tillaridagi annotatsiyalar bilan)

LitsenziyaKo‘rsatilmagan

Nashr etganMineral resurslar instituti

Asosiy jihatlar

  • 2015–2023-yillardagi ishlar: chuqurligi 50–730 m bo‘lgan 17 ta quduq va chuqurligi 1,5–2,2 m bo‘lgan 20 ta shurf.
  • Grunt suvlari: 7,7–76 g/l, umumiy qattiqligi 49–200 mg-ekv/l va undan ortiq, pH 7,7–8,1; 2,7–7,6 m sath pasayishida quduqlar sarfi 0,1–0,8 l/s; gilli qumtoshlarning filtratsiya koeffitsiyenti 0,1–5,3 m/sutka.
  • Grunt suvlari sathi 30 yilda 0,5–1,0 m ga pasayib, 1,5–2,5 m chuqurlikda barqarorlashgan; so‘nggi chekinishda qurigan tubda 75–140 g/l li namakoblar 0,5–1,0 m dan sayozroqda yotadi.
  • Yuqori senon–paleogen gil va mergellaridan iborat suv o‘tkazmaydigan qatlam: 280–540 m.
  • Turon–quyi senon suvli kompleksi: ustki chegarasi 380–520 m chuqurlikda (mutlaq balandlik minus 360–500 m); pyezometrik sathlar +70–40 m mutlaq balandlikda, yer yuzasidan 0,5–15 m yuqorida.
  • Tajriba nasos sinovlari va suv chiqarish: 14–22 m sath pasayishida 4,0–12 l/s; 1or qudug‘idan suv 12 l/s sarf bilan o‘zi oqib chiqadi.
  • Filtratsiya koeffitsiyenti 4,8–20,3 m/sutka; suv o‘tkazuvchanlik 330–360 m²/sutka; pyezo‘tkazuvchanlik koeffitsiyenti 4,3–4,58 × 10⁵ m²/sutka.
  • Chuqur qatlam suvi: 1,4–1,9 g/l, umumiy qattiqligi 2,6–6,5 mg-ekv/l, 38–41 °C.

Annotatsiya

On the dry bottom of the Aral Sea, the features of the formation of a new geological environment are considered under the influence of the processes of salinity of the soils of the aeration zone and eol alteration of the relief. Descriptions of hydrogeological, engineering-geological and geoecological conditions are given, which are reflected on the corresponding maps. Some of the laws of the formation of the geological environment were determined, and an integral assessment of the change in ecological-geological conditions was given.

Ingliz tilidagi annotatsiya jurnal sonining PDF faylidan olingan. Mualliflar annotatsiyasi litsenziyasi asosida keltirilgan. Annotatsiya ingliz tilida berilgan.

Sodda qilib aytganda

2015–2023-yillarda Orol dengizi qurigan tubining janubi-sharqiy qismidagi L-41-XXXI varag‘ida bu yerda 1990–1995-yillarda bajarilgan gidrogeologik va muhandislik-geologik xaritalash ishlari takrorlandi hamda varaqning ilgari o‘rganilmagan shimoli-sharqiy qismi qamrab olindi. Chuqurligi 50–730 m bo‘lgan 17 ta quduq burg‘ulandi, 20 ta shurf qazildi va beshta vertikal elektr zondlash profili o‘tkazildi; tajriba nasos sinovlari, suv tahlillari va bir yillik rejim kuzatuvlari bajarildi.

Yer yuzasiga eng yaqin suvli komplekslar — to‘rtlamchi davr yangi orol dengiz yotqiziqlari hamda yuqori pliotsen–eopleystotsen terrigen yotqiziqlari — minerallashuvi 7,7–76 g/l bo‘lgan xloridli va sulfatli-xloridli natriyli suvlarni saqlaydi. Quduqlar sarfi 0,1–0,8 l/s. 30 yil ichida grunt suvlari sathi 0,5–1,0 m ga pasayib, 1,5–2,5 m chuqurlikda barqarorlashgan. Dengizning so‘nggi chekinishida qurigan tubda minerallashuvi 75–140 g/l bo‘lgan namakoblar 0,5–1,0 m dan sayozroqda yotadi va asosan grunt ichidagi bug‘lanish hisobiga sarflanadi. Ulardan pastda qalinligi 280–540 m bo‘lgan yuqori senon–paleogen dengiz gillari va mergellaridan iborat suv o‘tkazmaydigan qatlam yotadi.

Uning ostida quduqlar turon–quyi senon mayda donali qumlari, kamroq qumtoshlaridan iborat, gil va alevrolit qatlamchalari bo‘lgan bosimli suvli kompleksni ochdi. Kompleksning ustki chegarasi 380–520 m chuqurlikda (mutlaq balandlik minus 360–500 m) joylashgan, pyezometrik sathlar esa yer yuzasidan 0,5–15 m yuqorida qaror topadi, shuning uchun quduqlardan suv o‘zi oqib chiqadi; 1or qudug‘i 12 l/s beradi. Suv biroz sho‘rtang (1,4–1,9 g/l), sulfatli-xloridli, harorati 38–41 °C. Qurigan dengiz tubida bunday suvlar ilk bor ochilgan. Mualliflar ularni ichimlik suvi ta’minoti, turizm, o‘rmon ko‘chatlarini sug‘orish va texnik ehtiyojlar uchun, shuningdek gidrotermal energiyaning mumkin bo‘lgan manbai sifatida o‘rganishni davom ettirishni tavsiya qiladi.

Rasmlar (2)

Qurigan dengiz tubining xira xaritasi: quduqlar, gidroizochiziqlar va kesma chizig‘i; pastda — kesma: qalin jigarrang gil va mergel qatlami yashil rangdagi bo‘r suvli qatlamlarini yopib turadi, ularni sathi yer yuzasidan yuqori bo‘lgan uchta quduq ochgan
1-rasm. Sxematik gidrogeologik xarita va kesma, M 1:200 000. Suvli komplekslar: 1 – yangi orol dengiz yotqiziqlari; 2 – yuqori neogen–eopleystotsen terrigen yotqiziqlari; 3 – yuqori pleystotsen; 4 – yuqori bo‘r senon; 5 – yuqori bo‘r turon. Litologiya: 6 – qumlar; 7 – qumoqlar va qumloqlar; 8 – alevrolitlar; 9 – mergellar; 10 – qumtoshlar; 11 – gillar. Minerallashuv, g/l: 12 – 5–15; 13 – 15–30; 14 – 30–50; 15 – 50 dan ortiq. Yer osti suvlarining to‘yinishi, harakat yo‘nalishi va drenajlanishi (raqamlar – mutlaq balandliklar, m): 16 – gidroizogipslar; 17 – gidroizopyezlar; 18 – yer osti suvlarining asosiy harakat yo‘nalishi. Manba: T. E. Mavlyanov va M. A. Iztileuov (2024), Mavlyanov va Iztileuov (2024), 1-rasm.
Gorizontal po‘lat quvurdan past butalar o‘sgan qumli tekislikdagi ariqchaga otilib chiqayotgan suv
3-rasm. 1or qudug‘i: o‘zi oqib chiqishdagi sarfi 12 l/s. Manba: T. E. Mavlyanov va M. A. Iztileuov (2024), Mavlyanov va Iztileuov (2024), 3-rasm.

Iqtibos namunasi

T. E. Mavlyanov and M. A. Iztileuov (2024). Some features of the formation of the geological environment of the southeastern part of the dry bottom of the Aral Sea. Geologiya i mineral'nye resursy (Geology and Mineral Resources), No. 2, 2024, pp. 97–105. https://mridm.uz/en/assets/journal/pdf/2_2024.pdf