Jurnal maqolasiBepul o‘qish mumkin
Uchquduq turidagi cho‘kindi konlarni qazib olish tajribasining tahlili
Анализ опыта разработки осадочных месторождений учкудукского типа
- Navoi Mining and Metallurgical Combinat, Navoi, Uzbekistan
Asosiy jihatlar
- Sugrali: 1961-yilda ochilgan; issiq yer osti suvi bo‘lgan to‘rtta qatlamlararo bosimli suvli qatlam.
- Ruda tanalarining chuqurligi: 500 m gacha.
- Shaxta suvi va tog‘ jinslari harorati: 42–53 °C.
- «Qizilqum» stvoli (1969): asosiy termal suvli qatlam 411 m dan pastda; stvol 441,5 m belgisida tugatilgan.
- 4-2, 4-3, 4-4 va 4-5 stvollari: chuqurligi 420, 480, 520 va 460 m, diametri 3,6 m.
- Sovitish: 2-4 va 4-1 stvollarida statsionar sovitish qurilmalari (XTMF-235-2000 mashinalari); issiq shaxta suvi 315 mm li polietilen quvurlarda olib ketilgan.
- Suvli qatlamlar: Uchquduqda to‘rtta, Sugralida to‘rtta, Sabirsoyda oltita (bosimli).
Kalit so‘zlar
- termal suv
- shaxta suvi
- uran qazib olish
- bosimli suvli qatlam
- shaxtani sovitish
- Sugrali
- Beshbuloq botig‘i
- Qizilqum
- Uchquduq
Qisqacha mazmun
Muallif Navoiy kon-metallurgiya kombinati Uchquduq, Sugrali va Sabirsoy uran konlarini qanday qazib olganini ko‘rib chiqadi. Uchalasi ham infiltratsion turdagi cho‘kindi konlar bo‘lib, ruda qatlam ichidagi oksidlanish zonasi tugaydigan chegarada joylashgan; ular Uchquduq turidagi konlar deb ataladi. Oltintov antiklinalining janubi-sharqiy qanotidagi Uchquduqda yuqori bo‘r yotqiziqlari yuqori paleozoy granitlari ustida yotadi, kon hududida to‘rtta suvli qatlam ajratilgan; Sabirsoyda oltita bosimli suvli qatlam bor. Uchquduqda uranni ochiq usulda qazib olish 1994-yilda tugagan, Sabirsoyning yer osti lahimlaridan oxirgi ruda 1983-yilda chiqarilgan, 1997-yilga kelib esa kombinat uranining hammasi yer ostida tanlab eritish usulida olinmoqda.
Markaziy Qizilqumdagi Sugrali koni 1961-yilda ochilgan. Uning ruda maydoni Beshbuloq botig‘ining janubi-sharqiy qanotida joylashgan va to‘rtta suvli qatlamga ega; ularning hammasi qatlamlararo, bosimli bo‘lib, issiq yer osti suvini saqlaydi. Ruda 500 m gacha chuqurlikda yotadi, shaxta suvi va atrofdagi tog‘ jinslari harorati 42–53 °C. Stvollar 1966-yilda (2-3-son uyumda «Qizilqum» stvoli) va 1967-yilda (4-son uyumda «Oktyabr» stvoli) qazila boshlagan.
1969-yilda «Qizilqum» stvoli 411 m ga yetgach, u asosiy bosimli suvli qatlamni — yuqori bosim ostidagi termal suvli qalin qatlamni kesib o‘tishi kerak edi. Qatlam deyarli jadvalga muvofiq kesib o‘tildi va stvol 441,5 m belgisida tugatildi; bu termal suvli yuqori bosimli qalin suvli qatlamlarni vertikal o‘tish qalqonlari bilan o‘tish mumkinligini isbotladi. Diametri 3,6 m bo‘lgan stvollar 420–520 m chuqurlikkacha burg‘ilangan ham. Yer osti ishlarida mikroiqlim 2-4 va 4-1 stvollaridagi statsionar sovitish qurilmalari (XTMF-235-2000 mashinalari) bilan boshqarilgan. Issiq shaxta suvi (42–53 °C) yig‘ib olindi, shaxta havosidan ajratildi va drenaj ariqlari o‘rniga lahimlar bo‘ylab yotqizilgan 315 mm li polietilen quvurlarda olib ketildi.
1988-yilda yangi qurilishni moliyalashtirish to‘xtatildi, xarajatlarning o‘sishi esa konlarni zarar keltiradigan qilib qo‘ydi. 1995-yilgi loyihada Sugralidagi 2- va 4-son konlarni yopish ko‘zda tutilgan.
Iqtibos namunasi
O. N. Malgin (1997). Analysis of experience in mining sedimentary deposits of the Uchkuduk type. Gorniy vestnik Uzbekistana (Mining Bulletin of Uzbekistan), 1997, No. 1, pp. 34–40. https://gorniyvestnik.uz/ru/release/1997/1