Jurnal maqolasiBepul o‘qish mumkin
Innovatsion texnologiya asosida nyutonmas neftlar uyumlaridan neft olishni va ularni ishlash sur’atini oshirish
Повышение нефтеизвлечения и темпов разработки залежей неньютоновских нефтей на основе инновационной технологии
- Tashkent State Technical University, Tashkent, Uzbekistan
Asosiy jihatlar
- Xaudag tajribasi, 1978–1980: quduq og‘zida 71–73 °C bo‘lgan geotermal suv tabiiy bosim ostida neftli qatlamlarga o‘tkazilgan.
- O‘zen (Qozog‘iston), 1975: XXIV gorizont, 1 980–2 300 m chuqurlikda 90–100 °C; gazliftdan keyin 70–75 °C.
- Qatlam haroratlari: Lalmikor 41–43 °C, Ko‘kayti 57–58 °C, Xaudag 31–32 °C, Amudaryo 52 °C, Ko‘shtar 57 °C.
- Neftli qatlamlar chuqurligi: Xaudag 260–320 m, Lalmikor 895–950 m, Ko‘kayti 1 204–1 280 m, Amudaryo 1 200–1 250 m, Ko‘shtar 1 275 m.
- 120–180 °C li geotermal suvlar 3 000–5 000 m gacha chuqurlikda; mahalliy gradient 0,04–0,06 °C/m va undan yuqori bo‘lishi mumkin.
- Issiqlik yo‘qotishlari: yer yuzasidan haydashda 30–35% (ko‘tariluvchi oqim) va 35–40% (tushuvchi oqim), quduq ichida o‘tkazishda 10–15%.
Kalit so‘zlar
- geotermal suv
- geotermal suv bostirish
- neft qazib olishni oshirish
- og‘ir neft
- Xaudag
- Surxondaryo
- qatlam harorati
Qisqacha mazmun
O‘zbekistonning qovushqoq, nyutonmas neftli konlari, jumladan Surxondaryo va Janubi-g‘arbiy Hisor mintaqalaridagi Lalmikor, Ko‘kayti, Xaudag, Amudaryo va Ko‘shtar 40–65 yil va undan ko‘proq vaqtdan beri ishlatilmoqda, ulardan neft olish koeffitsiyenti past — 0,1–0,3. Bu konlarda qatlam harorati 31–32 dan 57 °C gacha, qatlam sharoitida neft qovushqoqligi 76–1 280 mPa·s, suvniki esa 0,49–0,95 mPa·s; shu sababli suv qazib olish quduqlariga yorib o‘tadi va mahsulotning 85–90% va undan ko‘prog‘i suvdan iborat bo‘ladi.
Geotermal suv bilan suv bostirish ilk bor sanoat miqyosida 1975-yilda Qozog‘istondagi O‘zen konida qo‘llangan: manba 1 980–2 300 m chuqurlikdagi, flyuid harorati 90–100 °C bo‘lgan XXIV gorizont edi; gazlift bilan ko‘tarilgan suv 70–75 °C ni tashkil etgan. 1978–1980-yillarda Xaudag konida tajriba-sinov ishlari o‘tkazilib, quduq og‘zidagi harorati 71–73 °C bo‘lgan geotermal suv tabiiy bosim ostida neftli qatlamlarga o‘tkazilgan; quduqlar debiti, qatlam harorati va bosimi oshgan. Muallif chuqurroq qatlamlardagi geotermal suvni yer yuzasiga ko‘tarmasdan, quduq ichida to‘g‘ridan-to‘g‘ri neftli qatlamga o‘tkazishni taklif qiladi. Bu issiqlik yo‘qotishlarini an’anaviy haydashdagi 30–40% dan, issiqroq suv haydalganda esa 60–70% gacha bo‘lgan yo‘qotishlardan 10–15% gacha kamaytiradi. Oqova suvlar geotermal gorizontlarga qaytariladi.
Neft qovushqoqligining 30 dan 98 °C gacha o‘lchovlari u 60–70 °C gacha keskin kamayishini ko‘rsatadi; 80–98 °C da neftlar nyuton suyuqligi kabi o‘zini tutadi. Amudaryo konida qovushqoqlik 30 °C dagi 4 200 sSt dan 98 °C da 22 sSt gacha tushadi. Mintaqada 120–180 °C li geotermal suvlar 3 000–5 000 m gacha chuqurlikda, konlar ostidagi qatlamlarda yotadi. Muallifning fikricha, 0,04–0,06 °C/m va undan yuqori mahalliy geotermik gradientlar bu suvlarni sayozroq chuqurlikka yaqinlashtirishi mumkin; u ularning resurslarini aniqlash uchun gidrogeologik tadqiqotlar o‘tkazishni taklif etadi. Muallif bu uyumlarda neft olish koeffitsiyentini 0,85–0,90 gacha oshirishni maqsad qilib qo‘yadi.
Iqtibos namunasi
O. M. Chariev (2008). Increasing oil recovery and development rates of non-Newtonian oil deposits on the basis of an innovative technology. O‘zbekiston neft va gaz jurnali (Uzbek Journal of Oil and Gas), No. 1, 2008, pp. 15–18. https://drive.google.com/file/d/1xMt34kOd4Ysh5HDfJxVcT5OXd8iRCq59/view