Bosh sahifa / Tadqiqotlar

Konferensiya maqolasiBepul o‘qish mumkin

GAT yordamida yer osti suvlarida ifloslantiruvchi moddalar ko‘chishini fazoviy modellashtirish

Spatial modeling of contaminant transport in groundwater systems using GIS

D. Badalov1, M. Avezov2, S. Egamova3, N. Gulbaxor4, H. Mirzayeva5, G. Sharopova6, U. Kozibaev7, A. N. Nema8

  1. Department of Preschool and Primary Education, Termez University of Economics and Service, Termez, Uzbekistan
  2. Department of Physical Geography, National University of Uzbekistan, Tashkent, Uzbekistan
  3. Department of Hematology and Clinical Laboratory Diagnostics, Bukhara State Medical Institute named after Abu Ali ibn Sino, Bukhara, Uzbekistan
  4. Department of Theory and Practice of German Language, Andijan State Institute of Foreign Languages, Andijan, Uzbekistan
  5. Navoi State University of Mining and Technologies, Navoi, Uzbekistan
  6. Department of Languages, Samarkand State Medical University, Samarkand, Uzbekistan
  7. Department of General Technical Disciplines, National University of Science and Technology MISIS, Almalyk branch, Almalyk, Uzbekistan
  8. Al-Nisour University, Baghdad, Iraq
PDF184 KB Iqtibos

Nashriyot sahifasi

Procedia Environmental Science, Engineering and Management, vol. 13, no. 1, pp. 207–214

Sana2026

TilIngliz tili

LitsenziyaKo‘rsatilmagan

Nashr etganEcozone, OAIMDD

Asosiy jihatlar

  • Chuqurligi 20–150 m bo‘lgan 150 ta kuzatuv qudug‘i, 18 oy davomida har chorakda namuna olingan.
  • Nitratlar: o‘rtacha 33,0 mg/l; Farg‘ona vodiysi — 42,3, Zarafshon — 31,7, Buxoro–Xiva — 25,1 mg/l.
  • Mishyak: 20–50 m da 14,8 mkg/l, 50–100 m da 8,5 mkg/l, 100–150 m da 4,2 mkg/l.
  • G‘ovaklik 0,2–0,35 (kern); filtratsiya koeffitsiyenti 450 ta tajriba so‘rib olishi asosida.
  • Modeldagi nitrat oreollari: hozir 26,1 km², 50 yildan keyin 136,9 km².

Kalit so‘zlar

  • ifloslantiruvchi moddalar ko‘chishi
  • GAT yordamida modellashtirish
  • yer osti suvlarining ifloslanishi
  • O‘zbekiston suvli qatlamlari

Qisqacha mazmun

Tadqiqot uchta yer osti suvlari havzasini qamrab olgan: Farg‘ona vodiysi, Zarafshon daryosi havzasi va Buxoro–Xiva mintaqasi. 18 oy davomida filtrlari 20–150 m chuqurlikda joylashgan 150 ta kuzatuv qudug‘idan har chorakda nitratlar, pestitsid qoldiqlari va og‘ir metallarga namunalar olingan. Filtratsiya koeffitsiyenti xaritalari 450 ta tajriba so‘rib olishi asosida interpolyatsiya qilingan, 0,2–0,35 g‘ovaklik kern namunalaridan olingan, kataklari 100 m va 10 qatlamli MODFLOW-USG ko‘chish modeli esa GATda tuzilib kalibrlangan (R² = 0,93).

Nitratlar o‘rtacha 33,0 mg/l, quduqlarning 17,6% ida 50 mg/l dan yuqori: Farg‘ona vodiysida 42,3 mg/l (28,4% i 50 mg/l dan yuqori), Zarafshon havzasida 31,7 mg/l va Buxoro–Xiva mintaqasida 25,1 mg/l. 120 ta namunada mishyak o‘rtacha 9,2 mkg/l, namunalarning 22,1% ida 10 mkg/l dan yuqori va chuqurlik ortishi bilan kamayadi: 20–50 m da 14,8 mkg/l, 50–100 m da 8,5 mkg/l va 100–150 m da 4,2 mkg/l. Yuqori mishyak Zarafshon havzasidagi eski tog‘-kon obyektlari atrofida to‘plangan.

Modelga ko‘ra nitrat oreollari maydoni hozirgi 26,1 km² dan 50 yilda 136,9 km² gacha kengayadi, quduqlarning 31,5% i manbalardan 5 km radiusdagi yuqori xavf zonasida; to‘yinish 20% ga kamayganda ifloslangan maydon 42% ga kattalashadi.

Iqtibos namunasi

D. Badalov, M. Avezov, S. Egamova, N. Gulbaxor, H. Mirzayeva, G. Sharopova, U. Kozibaev and A. N. Nema (2026). Spatial modeling of contaminant transport in groundwater systems using GIS. Procedia Environmental Science, Engineering and Management, vol. 13, no. 1, pp. 207–214. https://www.procedia-esem.eu/2026_vol13_no1.htm