Jurnal maqolasiOchiq kirish
Qorao‘zak tumani grunt suvlarining ekologik monitoringi
Экологический мониторинг грунтовых вод Караузякского района
- Department of Chemistry, Ajiniyaz Nukus State Pedagogical Institute, Nukus, Uzbekistan
- Department of Physical Geography and Hydrometeorology, Berdakh Karakalpak State University, Nukus, Uzbekistan
Asosiy jihatlar
- 2024–2025-yillarda Qorao‘zak tumanidagi 20 ta quduqdan namuna olingan (1-jadval).
- 1-jadval (o‘lchov birliklari ko‘rsatilmagan): quruq qoldiq 1 010–4 800; sulfat 220,8–936,0; ftor 0,18–1,56.
- Janubiy Orolbo‘yi artezian havzasining yuqori bo‘r (K2) suvli qatlami: 1,4–62,5 g/l, 300–700 m chuqurlikda ochilgan.
- Qorao‘zak tumanidagi suvli qatlam suvi: 3,4–10,2 g/l, xloridli-natriyli; pH 7,10–8,30; umumiy qattiqlik 6,5–26,5 mg-ekv/l.
- Pyezometrik sathlar yer yuzasida yoki undan 0,5–4,5 m pastda; 46-quduq o‘zi oqadi, 6,0 l/s; nasos bilan tortilganda debit 0,2–13,3 l/s, pasayish 10,4–11,8 m.
- Filtratsiya koeffitsiyenti 0,12–7,47 m/sutka (o‘rtacha 0,64 m/sutka).
- 2025-yildagi minerallashuv: senon 1,8–2,4 g/l, turon 3,5–4,0 g/l, senoman 1,8–2,4 g/l; alb 12,8–16,3 dan 24,2–45 g/l gacha.
- 470–490 m dagi yuqori bo‘r suvlari: sug‘orishda foydalanish mumkin; ichimlik suvi uchun faqat chuchuklashtirilgandan keyin.
Annotatsiya
This article summarizes the results of hydrogeological surveys conducted in the Karauzak district of the Republic of Karakalpakstan in 2025. During the study of the physicochemical indicators of water from wells in the Karauzyak district, it was established that in all water samples, the average temperature of the studied water did not exceed 5°C and had a neutral environment. In terms of organoleptic properties, all the studied waters were transparent, colorless, and odorless. The water samples being studied belong to soft waters with neutral pH values. Among the cations, sodium and potassium ions predominated, reaching 140 mg/l. The concentrations of calcium and magnesium reached 98.2 and 96.9 mg/l, respectively. The total iron content in the water samples ranged from 0.23 to 0.29 mg/l. In all the studied waters, the predominant anion is the sulfate ion, the content of which reached 230 mg/l. The studied water parameters did not exceed the maximum permissible concentrations according to the Sanitary Regulations (SanPiN) in force in Uzbekistan, which demonstrates the suitability of the studied groundwater for drinking.
Maqoladagi inglizcha annotatsiya. Mualliflar annotatsiyasi CC BY 4.0 litsenziyasi asosida keltirilgan. Annotatsiya ingliz tilida berilgan.
Kalit so‘zlar
- yer osti suvlari
- geologik va gidrogeologik sharoitlar
- fizik-kimyoviy ko‘rsatkichlar
- kimyoviy tahlil
- anion va kation tarkibi
- quduqlar
- yer osti suvlari monitoringi
- artezian havzasi
- minerallashuv
- suvli qatlamlar
- ekologiya
Sodda qilib aytganda
Qorao‘zak tumani Qoraqalpog‘istonning shimolida, Amudaryoning o‘ng qirg‘og‘ida, cho‘l sharoitidagi sug‘oriladigan yerlar orasida joylashgan. Bu yerda grunt suvlari sathi Qoraqalpog‘istondagi eng tez sur’atlardan biri bilan ko‘tarilmoqda: Tash-arna, Kok-ozek va boshqa kanallardan suv sizib chiqadi, drenaj esa suvni yaxshi olib ketmaydi, natijada tuproqlar ikkilamchi sho‘rlanadi; ayrim qishloqlarda aholining 70% gachasi grunt suvlariga qaram. Mualliflar 2024 va 2025-yillarda termal va grunt suvlaridan namuna olish uchun ikki marta dala safariga chiqqan va turli gidrogeologik profillar bo‘ylab 20 ta quduqdan suv olgan (1-rasm). Namunalar «Qoraqalpoq suv ta’minot» AJ Markaziy kimyo-bakteriologiya laboratoriyasida tahlil qilingan.
Qishloqlar, fermalar nomi yoki raqamlari bilan atalgan 20 ta quduqda hid, ta’m, rang, loyqalik, ammoniy, nitrit, nitrat, oksidlanuvchanlik, sulfat, quruq qoldiq, temir, mis, alyuminiy, ftor, qo‘rg‘oshin, marganes va rux, shuningdek, ikkita bakteriologik ko‘rsatkich aniqlangan (1-jadval, o‘lchov birliklari ko‘rsatilmagan). Quruq qoldiq 1 010 dan 4 800 gacha, sulfat 220,8 dan 936,0 gacha, ftor 0,18–1,56, nitrat 0–7,04, umumiy temir 0–0,12; alyuminiy va qo‘rg‘oshin aniqlanmagan. Mualliflarning xulosasiga ko‘ra, suv O‘zbekistonda amaldagi sanitariya qoidalari (SanPiN) belgilagan ruxsat etilgan eng yuqori konsentratsiyalardan oshmaydi va ichishga yaroqli.
Janubiy Orolbo‘yi artezian havzasining gilli qumtoshlardagi yuqori bo‘r (K2) yotqiziqlari yer osti suvlari 1,4–62,5 g/l minerallashgan, o‘rganilgan maydonlarda suvli qatlam 300–700 m chuqurlikda ochilgan. Qorao‘zak tumanida namunalardagi suv 3,4–10,2 g/l minerallashgan, xloridli-natriyli; mualliflar bu nisbatan past qiymatlarni suv o‘tkazmaydigan qatlamlarning uzluksiz emasligi va kam minerallashgan yuqori bo‘r suvlari sho‘r quyi bo‘r suvlari bilan aralashadigan «filtratsiya darchalari» bilan izohlaydi. pH 7,10–8,30, oksidlanuvchanlik 2,15–5,85, umumiy qattiqlik 6,5–26,5 mg-ekv/l. Pyezometrik sathlar yer yuzasida yoki undan 0,5–4,5 m pastda turadi; faqat 46-quduq o‘zi oqib chiqqan, sarfi 6,0 l/s. Nasos bilan tortilganda debit 0,2–13,3 l/s, pasayish 10,4–11,8 m bo‘lgan, filtratsiya koeffitsiyenti 0,12–7,47 m/sutka, o‘rtacha 0,64 m/sutka. Minerallashuv yuqori va bosim past bo‘lgani uchun mualliflar bu qatlamlarni sug‘orish uchun tavsiya etmaydi.
2025-yilda tumandagi suvli qatlamlar minerallashuvi barqaror qolgan: senon gorizontida 1,8–2,4 g/l, turon gorizontida 3,5–4,0 g/l va senoman gorizontida 1,8–2,4 g/l. Alb gorizonti suvlari ko‘proq minerallashgan — 12,8–16,3 dan 24,2–45 g/l gacha — va yuqori termal deb ta’riflanadi. Bu quduqlar mutlaq belgisi 65–60 m bo‘lgan yagona depressiya voronkasi ichida joylashgan, uning ayrim qismlarida senon va turon gorizontlari endi o‘zi oqib chiqmaydi. Quruq qoldiq asosan (29 ta quduqdan 27 tasida) 1,6–3,8 g/l dan oshmagan, 12- va 31-quduqlarda esa 8,4–9,2 g/l ga yetgan, suv sulfat-xloridli natriyli. 470–490 m oralig‘idagi yuqori bo‘r suvlaridan sug‘orishda foydalanish mumkin, ichimlik suvi sifatida esa faqat chuchuklashtirilgandan keyin. 26-kuzatuv punktidagi (427 va 427a-quduqlar) grunt suvlari sathi 2011–2025-yillar grafiklarida ko‘rsatilgan (3- va 4-rasmlar). Xo‘jayli va Nukus tumanlaridagi ikki quduq suvida quruq qoldiq 1 344 va 1 728 mg/dm³ bo‘lgan.
Rasmlar (3)
Iqtibos namunasi
A. O. Asamatdinov and K. M. Dzhaksymuratov (2026). Ecological monitoring of groundwater of the Karauzyak district. Universum: tekhnicheskie nauki (Universum: Technical Sciences), 2026, No. 3 (144), pp. 8–14. https://7universum.com/ru/tech/archive/item/22233