Jurnal maqolasiOchiq kirish
O‘zbekistonning Jizzax viloyatida agroiqlim sharoitlari, sho‘rlanish va yer osti suvlarini kompleks baholash
An integrated framework for agroclimatic, salinity, and groundwater assessment in the Jizzakh Region, Uzbekistan
https://doi.org/10.1016/j.isci.2026.117582
Asosiy jihatlar
- Davr: 2021–2024-yillar; o‘n to‘rtta agroiqlim, tuproq sifati va yer osti suvlari ko‘rsatkichi.
- Grunt suvlari minerallashuvi asosan 1–3 g/l.
- Vegetatsiya davrida suv bug‘i elastikligi taqchilligi 1,91–1,37 kPa; gidrotermik koeffitsiyent 0,40–1,09.
- Umumiy baholar 11–16 ball; eng pasti Zafarobod tumanida.
Annotatsiya
Climate change, salinization, and water scarcity increasingly threaten irrigated agricultural landscapes in arid regions. This study developed an integrated framework combining hydro-climatic, soil, and groundwater indicators to assess agricultural landscapes in the Jizzakh Region, Uzbekistan. The framework integrated fourteen agroclimatic, soil-quality, and groundwater indicators into a unified scoring system. Results revealed persistent agroclimatic constraints during 2021–2024, with vegetation-period vapor pressure deficit (VPD) ranging from 1.91–1.37 kPa and hydrothermal coefficient (HTC) from 0.40–1.09, indicating high atmospheric water demand and semi-arid conditions. Groundwater mineralization remained predominantly within 1–3 g L−1, while salinity risks persisted in the areas affected by shallow groundwater and elevated mineralization. Integrated assessment scores ranged from 11 to 16 points, classifying most districts as unsatisfactory in 2021 and satisfactory during 2022–2024. Zafarabad and, occasionally, Sh. Rashidov exhibited the lowest overall scores. The framework provides a practical tool for monitoring landscape vulnerability and supporting irrigation, reclamation, and salinity-management decisions.
Inglizcha annotatsiya nashriyot saytidagi maqola yozuvidan olingan. Mualliflar annotatsiyasi CC BY 4.0 litsenziyasi asosida keltirilgan. Annotatsiya ingliz tilida berilgan.
Kalit so‘zlar
- yer osti suvlari minerallashuvi
- sho‘rlanish
- Jizzax
- sug‘orish
- O‘zbekiston
Sodda qilib aytganda
Tadqiqotda Jizzax viloyatining sug‘oriladigan yerlarini baholash uchun o‘n to‘rtta iqlim, tuproq sifati va yer osti suvlari ko‘rsatkichini birlashtirgan ballar tizimi yaratilgan. Ish 2021–2024-yillarni qamrab oladi.
Iqlim doimiy cheklov bo‘lib qoldi: vegetatsiya davrida suv bug‘i elastikligi taqchilligi 1,91 dan 1,37 kPa gacha, gidrotermik koeffitsiyent esa 0,40 dan 1,09 gacha bo‘ldi, bu atmosferaning suvga yuqori ehtiyoji va yarim qurg‘oqchil sharoitni ko‘rsatadi. Grunt suvlari minerallashuvi asosan 1–3 g/l oralig‘ida saqlandi; grunt suvlari yaqin joylashgan va minerallashuvi yuqori hududlarda sho‘rlanish xavfi saqlanib qoldi.
Umumiy baholar 11 dan 16 ballgacha bo‘ldi. 2021-yilda ko‘pchilik tumanlar «qoniqarsiz», 2022–2024-yillarda «qoniqarli» baholandi; eng past baho Zafarobod va ba’zan Sharof Rashidov tumanlariga to‘g‘ri keldi. Mualliflar bu tizimni zaif qishloq xo‘jaligi yerlarini kuzatish hamda sug‘orish, meliorativ va sho‘rlanishga qarshi qarorlar qabul qilish vositasi sifatida taklif qiladi.
Iqtibos namunasi
B. Amanov, A. Ghirardelli, A. Sherov, A. Gafarova, D. Gulomov and P. Tarolli (2026). An integrated framework for agroclimatic, salinity, and groundwater assessment in the Jizzakh Region, Uzbekistan. iScience, vol. 29, 117582 (November 2026). https://doi.org/10.1016/j.isci.2026.117582