Geotermal.uzO‘zbekistonda geotermal energiya Saytdan qidirish

Bosh sahifa / Tadqiqotlar

Jurnal maqolasiBepul o‘qish mumkin

Buxoro–Xiva paleoriftining g‘arbiy qismidagi chuqur issiqlik-massa ko‘chishi kanallarining geotermik modellari

Геотермические модели каналов глубинного тепломассопереноса в западной части Бухаро-Хивинского палеорифта

A. A. Abidov, A. A. Polikarpov, U. N. Rakhmatov

  1. Institute of Geology and Exploration of Oil and Gas Fields (IGIRNIGM), Uzbekistan
PDFni ko‘rish2,3 MB Iqtibos

Nashriyot sahifasi

O‘zbekiston neft va gaz jurnali (Uzbek Journal of Oil and Gas), No. 2

Sana2005

Son2005, pp. 15–18

TilRus tili (ingliz tilidagi annotatsiya bilan)

LitsenziyaKo‘rsatilmagan

Nashr etgan«O‘zbekneftgaz» milliy xolding kompaniyasi

Asosiy jihatlar

  • Dala geotermik s’yomkasi, 2003–2004-yillar: jami 278 km uzunlikdagi uchta profil bo‘ylab 2 m chuqurlikda harorat o‘lchangan.
  • 2 m chuqurlikdagi harorat: 12–23 °C, o‘rtacha 17,7 °C, standart chetlanish 1 °C, aniqlik 0,03 °C.
  • Issiqlik oqimining mintaqaviy fon qiymati 69 mVt/m², shundan 30 mVt/m² mantiyadan; radiogen ulush 28–37 mVt/m².
  • Qo‘llangan bog‘liqlik: T = 0,04q + 14 yoki q = 25(T − 14); xarita 1:200 000 masshtabgacha aniqlashtirilgan.
  • 9 ta musbat va 2 ta manfiy anomaliya; musbatlari 140 mVt/m² gacha, manfiylari taxminan 40 mVt/m²; Tegermen — 120 mVt/m² gacha.
  • Izotermalar: 100 °C — 3–4 km, 200 °C — 7–9,7 km, 400 °C — 15–25 km, 600 °C — 24–40 km.
  • Kanal kengligi 400–2 000 m (o‘rtacha 730 m); flyuidning boshlang‘ich harorati 750–800 °C.

Kalit so‘zlar

  • issiqlik oqimi
  • dala geotermik s’yomkasi
  • izotermalar
  • Buxoro–Xiva paleorifti
  • chuqur issiqlik-massa ko‘chishi
  • Tegermen

Qisqacha mazmun

2003–2004-yillarda Neft va gaz konlari geologiyasi hamda qidiruvi instituti (IGIRNIGM) va «O‘zbekgeofizika» AJ Buxoro–Xiva paleoriftining g‘arbiy qismida, cho‘kindi qoplama ostidagi faol chuqur issiqlik-massa ko‘chishi kanallarini xaritalash uchun O‘zbekistonda birinchi marta dala geotermik s’yomkasini o‘tkazdi. Harorat jami 278 km uzunlikdagi uchta tayanch geotravers bo‘ylab 2 m chuqurlikda o‘lchandi; bu geotraverslarda magnitotellurik zondlash va yuqori aniqlikdagi gravimetrik qidiruv ham bajarilgan. 0,03 °C aniqlikda o‘lchangan va 2003-yil 15-may soat 10:00 ga keltirilgan haroratlar 12 dan 23 °C gacha o‘zgargan, o‘rtacha qiymat 17,7 °C, standart chetlanish 1 °C.

Profillar bo‘ylab tuzilgan yer po‘sti modellariga ko‘ra, Buxoro–Xiva neft-gazli mintaqasida issiqlik oqimining mintaqaviy fon qiymati 69 mVt/m², shundan 30 mVt/m² mantiyadan keladi; radiogen ulush 28–37 mVt/m². Mualliflar o‘lchovlar asosida issiqlik oqimi bilan 2 m chuqurlikdagi harorat o‘rtasidagi chiziqli bog‘liqlikni chiqaradi: T = 0,04q + 14 (q = 25(T − 14)), va undan foydalanib Buxoro–Xiva mintaqasi g‘arbiy qismining issiqlik oqimi xaritasini 1:200 000 masshtabgacha aniqlashtiradi. S’yomka standart chetlanishdan 0,3–4,5 °C ga oshadigan 9 ta musbat va 2 ta manfiy anomaliyani aniqladi. U Tegermen anomaliyasini (120 mVt/m² gacha, 2 m chuqurlikda o‘rtacha qiymatdan 3,5 °C yuqori) va Janubiy Gujayli anomaliyasini tasdiqladi hamda chuqur uzilmalar bo‘ylab yangi anomaliyalarni topdi.

Paleorift ustida issiqlik oqimi 80 mVt/m² va undan yuqori; mualliflar buni issiqlik o‘tkazuvchanligi yer po‘stidagidan 30% yuqori bo‘lgan mantiya jinslarining ko‘tarilgani bilan izohlaydi. Musbat anomaliyalar 140 mVt/m² ga yetadi, ikkita manfiy anomaliyada esa qiymat taxminan 40 mVt/m² gacha tushadi; mualliflar buni pastga oqayotgan yer osti suvlari jinslarni sovitishi bilan tushuntiradi. 100 °C izotermasi 3–4 km, 200 °C — 7–9,7 km, 400 °C — 15–25 km, 600 °C — 24–40 km chuqurlikda yotadi. Modellashtirishga ko‘ra kanallar kengligi 400–2 000 m (o‘rtacha 730 m), flyuidning boshlang‘ich harorati 750–800 °C; kanallar Beshtepa va G‘arbiy Ko‘kchida o‘n minglab yil, Urtabuloq va Gazlida esa taxminan million yil davomida faol bo‘lgan. Xaritada to‘qqizta kanal ko‘rsatilgan: Toshquduq, Gujayli, G‘arbiy Beshtepa, G‘arbiy Ko‘kchi, Janubiy Gujayli, Muradquduq, Atbakar, Tegermen va Beshtepa — ular tabiiy vodorodga oid 2025-yilgi sharhda qayta chop etilgan 2007-yilgi issiqlik oqimi xaritasidagi to‘qqizta kanalning aynan o‘zi.

Rasmlar (1)

Buxoro–Xiva paleoriftining g‘arbiy qismi skanerlangan oq-qora xaritasi: 60 dan 130 mVt/m² gacha issiqlik oqimi izochiziqlari, nuqtalardagi qiymatlar, A–A, B–B va C–C s’yomka profillari, yuqori issiqlik oqimining shtrixlangan hududlari va I–IX raqamli to‘qqizta kanal belgisi
Buxoro–Xiva paleoriftining g‘arbiy qismidagi issiqlik oqimi xaritasi. 1 – 2003–2004-yillardagi dala geotermik s’yomkasi profillari (A–A PGS-1, B–B PGS-2, C–C PGS-3); 2 – issiqlik oqimi izochiziqlari; 3 – o‘lchash nuqtalari va qiymatlar, mVt/m²; 4 – parametrik quduqlar; 5 – Buxoro–Xiva paleoriftining chegaralari; 6 – paleozoy kompleksidagi uzilmalar (a – aniqlangan, b – taxminiy); 7 – GSZ va chuqur UChN seysmik profillari; 8 – uglevodorod uyumlari; 9 – burg‘ulash natijasi salbiy bo‘lgan strukturalar; 10 – geofizik ma’lumotlar bo‘yicha ajratilgan strukturalar; 11 – burg‘ulashga tayyorlangan strukturalar; 12 – anomal yuqori issiqlik oqimi hududlari (100 mVt/m² dan ortiq); 13 – anomal past issiqlik oqimi hududlari (50 mVt/m² dan kam); 14 – chuqur issiqlik-massa ko‘chishi kanallari: I – Toshquduq, II – Gujayli, III – G‘arbiy Beshtepa, IV – G‘arbiy Ko‘kchi, V – Janubiy Gujayli, VI – Muradquduq, VII – Atbakar, VIII – Tegermen, IX – Beshtepa. Manba: A. A. Abidov, A. A. Polikarpov va U. N. Rakhmatov (2005), Abidov va boshq. (2005), 2-rasm.

Iqtibos namunasi

A. A. Abidov, A. A. Polikarpov and U. N. Rakhmatov (2005). Geothermal models of deep heat and mass transfer channels in the western part of the Bukhara–Khiva palaeorift. O‘zbekiston neft va gaz jurnali (Uzbek Journal of Oil and Gas), No. 2, 2005, pp. 15–18. https://drive.google.com/file/d/1XHFnuOXt547SJacbXrHvu3thea21EUaJ/view