Bosh sahifa / Tadqiqotlar

Jurnal maqolasiOchiq kirish

O‘zbekistonning issiqlik oqimi: geologiya va talqin

Heat flow of Uzbekistan: geology and interpretation

V. I. Zui, D. N. Andreyev, K. Kh. Rakhmatullayev

PDFni ko‘rish2,5 MB Iqtibos

https://doi.org/10.33581/2521-6740-2020-1-95-105

Asosiy jihatlar

  • O‘zbekistonda issiqlik oqimi 20–30 dan taxminan 100 mVt/m² gacha o‘zgaradi.
  • Mamlakat bo‘ylab 45–80 mVt/m² qiymatlar ustunlik qiladi, eng ko‘p uchraydigani — 60–70 mVt/m².
  • Mamlakatni kesib o‘tuvchi profil bo‘ylab tekis Turon plitasida qiymatlar ancha bir xil — taxminan 60–70 mVt/m².
  • O‘zbekistonda issiqlik oqimini dastlabki o‘lchashlar 1960-yillarning o‘rtalarida o‘tkazilgan.

Annotatsiya

The first determinations of the heat flow density in Uzbekistan, as well as in Central Asia as a whole, were carried out in the middle 1960s. In subsequent years, many researchers, primarily in connection with the search and exploration of oil and natural gas deposits, studied the geothermal field of the region. The data accumulated to date show a significant heterogeneity of the thermal field in both Uzbekistan and the adjacent territory of Central Asia. Rare wells were studied in the desert areas of Kyzyl Kum and Kara Kum. The heat flow in Uzbekistan varies over a wide range from 20–30 to approximately 100 mW/m2. Its high values are characteristic of intermountain depressions and blocks of the earth’s crust with a dense network of deep faults. The heat flow increases significantly in the southern and eastern parts of Uzbekistan, as well as in the neighbouring territories adjacent to the mountain structures of the Tien Shan and Pamir, characterized by high seismicity, tectonic and thermal activation. An updated map of the heat flow density of Uzbekistan was compiled and, separately for the Fergana Depression. They reflect a significant regional variability of the geothermal field. With the transition from the relatively flat territory of the Turanian Plate to mountain structures, the degree of differentiation by the heat flow increases significantly. This is typical of the entire orogenic Alpine-Himalayan Belt.

Mualliflar annotatsiyasi CC BY-NC 4.0 litsenziyasi asosida keltirilgan. Annotatsiya ingliz tilida berilgan.

Sodda qilib aytganda

Mualliflar O‘zbekiston va unga tutash hududlar uchun issiqlik oqimi zichligining yangilangan xaritasini, Farg‘ona botig‘i uchun esa alohida, batafsilroq xaritani tuzgan.

Issiqlik oqimi tog‘lararo botiqlarda va ko‘plab chuqur uzilmalar kesib o‘tgan yer po‘sti bloklarida yuqoriroq bo‘lib, mamlakatning janubi va sharqida, Tyan-Shan va Pomir tog‘lari yaqinida ortadi.

Rasmlar (3)

O‘zbekiston va qo‘shni mamlakatlar xaritasi: issiqlik oqimi 30 dan 120 mVt/m² gacha rang bilan ko‘rsatilgan, uzilmalar, shaharlar va o‘lchash nuqtalari belgilangan
4-rasm. O‘zbekiston va unga tutash hududlarning issiqlik oqimi zichligi xaritasi, mVt/m², faol uzilmalar va yirik shaharlar bilan. A–B — issiqlik oqimi profili. Manba: V. I. Zui, D. N. Andreyev va K. Kh. Rakhmatullayev (2020), CC BY-NC 4.0.
Farg‘ona botig‘ining issiqlik oqimi rang bilan ko‘rsatilgan xaritasi; Toshkent, Namangan, Farg‘ona, Andijon va O‘sh belgilangan
6-rasm. Farg‘ona botig‘i va unga tutash hududlarning issiqlik oqimi zichligi xaritasi, mVt/m². C–D va E–F — issiqlik oqimi profillari. Manba: V. I. Zui, D. N. Andreyev va K. Kh. Rakhmatullayev (2020), CC BY-NC 4.0.
Issiqlik oqimi qiymatlari gistogrammasi, eng ko‘p qiymatlar 65–70 mVt/m² oralig‘ida
3-rasm. O‘zbekiston chegaralari doirasida issiqlik oqimi zichligi gistogrammasi. Manba: V. I. Zui, D. N. Andreyev va K. Kh. Rakhmatullayev (2020), CC BY-NC 4.0.

Iqtibos namunasi

V. I. Zui, D. N. Andreyev and K. Kh. Rakhmatullayev (2020). Heat flow of Uzbekistan: geology and interpretation. Journal of the Belarusian State University. Geography and Geology, 1, 95–105. https://doi.org/10.33581/2521-6740-2020-1-95-105