Jurnal maqolasiBepul o‘qish mumkin
Sho‘rchi kompleks prognostik stansiyasi yer osti suvlarida 2022-yil 12-maydagi Boysun zilzilasi bilan bog‘liq gidrogeoseysmologik parametrlarning anomal o‘zgarishlari haqida
Sho‘rchi kompleks prognostik stantsiyasi yerosti suvlarida 2022 yil 12 maydagi Boysun zilzilasi bilan bog‘liq bo‘lgan gidrogeoseysmologik parametrlarning anomal o‘zgarishlari haqida
- Institute of Seismology, Academy of Sciences of the Republic of Uzbekistan, Uzbekistan
Asosiy jihatlar
- Sho‘rchi-5 qudug‘i: 1981-yilda burg‘ulangan, chuqurligi 190–200 m, neogen-to‘rtlamchi (N+Q) qumtosh, alevrolit va gillar; yakshanbadan tashqari har kuni namuna olinadi.
- Zilzila: 2022-yil 12-may, mahalliy vaqt bilan 15:27, M = 6,0, Boysun tumani, chuqurligi 15 km, stansiyadan 83 km.
- Erigan CO₂: o‘rtacha 0,05–0,1%, faollik davrida 1,5–2,2%, 2–2,5 oy davom etgan 4–5 baravar o‘sish.
- pH: odatda 7,6–7,9, 7–7,3 gacha pasaygan.
Kalit so‘zlar
- gidrogeoseysmologiya
- yer osti suvlari
- karbonat angidrid
- Surxondaryo
- Sho‘rchi
- zilzila darakchilari
Qisqacha mazmun
O‘zbekiston Fanlar akademiyasi Seysmologiya institutidan A.V. Rasulov, G.I. Hasanova, R.K. Umurzakov va B.R. Qayumov Surxondaryo viloyatidagi «Sho‘rchi» stansiyasida 2022-yil 12-maydagi zilzila bilan bog‘liq yer osti suvlari o‘zgarishlarini tahlil qiladi. Sho‘rchi-5 qudug‘i 1981-yilda burg‘ulangan va shundan beri unda gidrogeoseysmologik kuzatuvlar olib boriladi. Quduq chuqurligi 190–200 m bo‘lib, to‘rtlamchi va neogen (N+Q) qumtosh, alevrolit va gilli qatlamlarini ochgan. Suv namunalari yakshanbadan tashqari har kuni olinadi; geliy, vodorod, azot, kislorod, metan, karbonat angidrid va boshqa gazlar xromatografda o‘lchanadi, laboratoriyada qisqartirilgan kimyoviy tahlil o‘tkaziladi, pH ionomerda aniqlanadi.
M = 6,0 kuchga ega zilzila 2022-yil 12-may kuni mahalliy vaqt bilan soat 15:27 da Boysun tumanida, 15 km chuqurlikda, stansiyadan 83 km masofada sodir bo‘lgan. 2022-yil iyulidan boshlab yer osti suvida erigan karbonat angidrid miqdori ortgan: namunadagi o‘rtacha 0,05–0,1% dan faollik davrida 1,5–2,2% gacha; faollik davri 2–2,5 oy davom etgan va shu vaqt ichida suvdagi karbonat angidrid 4–5 baravar ko‘paygan. Xulosada mualliflar eng katta anomaliya zilziladan 2–2,5 oy oldin boshlangani va zilziladan keyin shuncha vaqt ichida fon holatiga qaytganini qayd etadi.
Yer osti suvlarining odatdagi o‘rtacha pH qiymati 7,6–7,9 bo‘lib, seysmik faollik davrida 7–7,3 gacha tushgan. Erigan kislorod faollikdan oldin kamaygan, gidrokarbonat miqdori ham o‘zgargan; pH va kislorod grafiklari 2021-yil yanvardan 2023-yil o‘rtalarigacha bo‘lgan davrni qamrab oladi. Mualliflar bu anomaliyalarni zilzila darakchisi bo‘lishi mumkin deb hisoblaydi.
Iqtibos namunasi
A. V. Rasulov, G. I. Khasanova, R. K. Umurzakov and B. R. Qayumov (2023). About anomal changes in hydrogeoseismological parameters associated with the Baysun earthquake on May 12, 2022 in the groundwater of the “Shurchi” comprehensive forecasting station. Seysmologiya muammolari (Problems of Seismology), vol. 5, No. 2, 2023, pp. 25–28. https://seismos.uz/uploads/pdf/journal/%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%20%D0%BC%D1%83%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B8%202023%20%E2%84%962.pdf