Yer ostida eritmaga o‘tkazish usulida qazib olinadigan gidrogen qatlam konlarida gidrodinamik parametrlarni aniqlash usullari

Annotatsiya

In the process of prospecting and exploration of hydrogenous deposits enclosed in loose sedimentary rocks, as well as their development by the method of in-situ leaching, it becomes necessary to obtain a whole range of initial hydrogeological data for the design of in-situ leaching enterprises, as well as for the qualitative conduct of the process and the economic feasibility of their working off. The most important hydrodynamic parameters in this case are: coefficients of filtration, water conductivity, piezo conductivity and level conductivity, productivity and injectivity of wells, as well as the magnitude of the radius of influence and the hydraulic relationship of the productive formation with other aquifers.

Maqoladagi inglizcha annotatsiya. Mualliflar annotatsiyasi CC BY-NC 4.0 litsenziyasi asosida keltirilgan. Annotatsiya ingliz tilida berilgan.

Sodda qilib aytganda

Davomiyligi 6–8 sutka bo‘lgan tajriba so‘rib olishlari yer ostida eritmaga o‘tkazish bo‘yicha tajriba va tajriba-sanoat qurilmalarini loyihalash uchun ma’lumot olish maqsadida dastlabki yoki batafsil razvedka bosqichida o‘tkaziladi. Ular mahsuldor suvli qatlamning samarali qalinligini, filtratsiya koeffitsiyenti, suv o‘tkazuvchanligi va pyezo o‘tkazuvchanligini hamda ularning kon maydoni va kesim bo‘yicha o‘zgarishini; qatlamning suvga boyligi, quduqlar mahsuldorligi, ta’sir radiusi va sath pasayishini; yuqori va pastki suvli qatlamlar bilan gidravlik bog‘liqlikni; statik sathni yoki o‘zi oqib chiqadigan quduqlarda boshlang‘ich qatlam bosimini, oqim yo‘nalishi va gidravlik nishabni; suvning kimyoviy tarkibi, minerallashuvi, pH, Eh, harorati va muallaq zarralarini aniqlash imkonini beradi.

So‘rib olishlar alohida quduqlardan, bitta quduqdan suv olib, kuzatuv quduqlarida sath pasayishi kuzatiladigan kustli so‘rib olishlar yoki bir-biriga ta’sir qiladigan bir nechta quduqdan bir vaqtda o‘tkaziladi; har bir mahsuldor qatlam alohida sinaladi. Suv elektr botiriladigan nasoslar yoki erliftlar bilan ko‘tariladi; ikki qatorli erlift dinamik sathni ichki quvur orqali o‘lchash imkonini beradi. Sinovdan oldin quduqdagi suv qatlam suvi bilan almashtiriladi, statik sath, qatlam harorati va quduq chuqurligi o‘lchanadi. Suv sarfi ±10% oralig‘ida o‘zgarmas saqlanadi, filtr atrofidagi jins beqaror bo‘lsa esa bosqichma-bosqich oshiriladi. Sarf hajmiy usulda, sathlar 3, 5 va 10 daqiqada, so‘ng har bir sarf o‘lchovi bilan birga o‘lchanadi, suv harorati quduq og‘zida, tubida va ba’zan butun stvol bo‘ylab aniqlanadi. Kislotali texnologik eritmalarning sathlari zichligiga qarab tuzatiladi.

Har bir sinovdan keyin so‘rib olinayotgan va kuzatuv quduqlarida sathning tiklanishi kuzatiladi, yarim logarifmik masshtabdagi pasayish va tiklanish grafiklari orqali filtratsiya koeffitsiyenti, suv o‘tkazuvchanligi va pyezo o‘tkazuvchanlik hisoblanadi. Mualliflarning qayd etishicha, bunday dala ishlari yer ostida eritmaga o‘tkazish jarayonini boshqarish uchun gidrogeologik ma’lumotlar bazasini yaratadi.

Iqtibos namunasi

S. B. Khamidov, N. M. Karimov, G. B. Bakoeva and D. Z. Mansurova (2022). Methods for determining hydrodynamic parameters at hydrogenic stratal deposits mined by in-situ leaching. Journal of Advances in Engineering Technology, 2022, No. 4 (8), pp. 22–24. https://sciencealgorithm.uz/?portfolio=%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B4%D1%8B-%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B8%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8