Konferensiya maqolasiOchiq kirish
Shimoliy Farg‘ona yoriqlar zonasida seysmik faollik bilan bog‘liq yer osti suvlari anomaliyalari: Chortoq 2-son qudug‘i ma’lumotlari
Groundwater anomalies associated with seismic activity in the North Fergana fault zone: Insights from the Chartak No. 2 well
https://doi.org/10.1051/e3sconf/202674501006
Asosiy jihatlar
- Monitoring davri: 2002–2025-yillar, Chortoq 2-son qudug‘i, Shimoliy Farg‘ona chuqur yoriqlar zonasi.
- Zilzilalar tanlovi: M ≥ 4,5 va M/lgR ≥ 2,5; 7 va 91 kunlik mediana filtrlari.
- Eng ko‘p ma’lumot beruvchi ko‘rsatkichlar: He, H₂, CO₂, pH va Eh.
- 2024–2026-yillardagi korrelyatsiyalar: O₂–N₂ −0,97, O₂–CH₄ −0,86, He–CH₄ +0,81, He–O₂ −0,80; N₂–CO₂ — −0,59 (2003–2005) dan −0,84 (2012–2014) gacha.
Kalit so‘zlar
- gidrogeoseysmologiya
- yer osti suvlari
- gaz geokimyosi
- Farg‘ona botig‘i
- Chortoq
- yoriqlar zonasi
Qisqacha mazmun
O‘zbekiston Fanlar akademiyasi Seysmologiya institutidan mualliflar Shimoliy Farg‘ona chuqur yoriqlar zonasidagi yoriqli-g‘ovak kollektorlarning bosimli suvlarini ochgan Chortoq 2-son kuzatuv qudug‘ida 2002–2025-yillarda olingan monitoring ma’lumotlarini tahlil qildi. Erigan gazlar (geliy, vodorod, kislorod, azot, karbonat angidrid va metan), suv kimyosi (pH, Eh, gidrokarbonat) va suv harorati o‘rganildi.
Zilzilalar magnituda (M ≥ 4,5) va energetik mezon (M/lgR ≥ 2,5) bo‘yicha tanlandi, quduq atrofidagi hajmiy deformatsiya Dobrovolskiy modeli bilan hisoblandi. 7 va 91 kunlik mediana filtrlari mavsumiy va qisqa muddatli tebranishlarni chiqarib tashladi.
Zilzila oldidan deformatsiyaga eng sezgir ko‘rsatkichlar gaz parametrlari bo‘ldi; eng ko‘p ma’lumot beruvchilari — geliy, vodorod, karbonat angidrid, pH va Eh. Qisqa muddatli anomaliyalar keskin sakrashlar va trend o‘zgarishlari, uzoq muddatlilari esa suv kimyosining asta-sekin qayta qurilishi ko‘rinishida namoyon bo‘ladi. Mualliflar ularni deformatsiya tufayli o‘tkazuvchanlik o‘zgarishi, chuqur flyuidlar ko‘tarilishining kuchayishi va suv–jins–gaz muvozanatining buzilishi bilan izohlaydi. Suv harorati eng barqaror ko‘rsatkich bo‘lib, zilzila tayyorlanishi bilan kuchsiz bog‘langan. Maqolada suv harorati, quduq chuqurligi va minerallashuv qiymatlari keltirilmagan.
Iqtibos namunasi
Gulhayo Hasanova and Alisher Rasulov (2026). Groundwater anomalies associated with seismic activity in the North Fergana fault zone: Insights from the Chartak No. 2 well. E3S Web of Conferences, vol. 745 (School of Young Seismologists, YSS 2026), 01006. https://doi.org/10.1051/e3sconf/202674501006