Jurnal maqolasiOchiq kirish
Toshkentoldi artezian havzasi yer osti suvlarining geokimyosi (O‘zbekiston Respublikasi)
Геохимия подземных вод Приташкентского артезианского бассейна (Республика Узбекистан)
Asosiy jihatlar
- Sakkizta suvli qatlam; 69 ta quduq; 144 ta kuzatuv nuqtasi; o‘rtacha yillik havo harorati 14,8 °C, yog‘in 300–800 mm.
- Minerallashuv asosan 1 000 mg/l dan past; tekisliklarning ayrim joylarida 5 680 mg/l gacha; sulfat 3,8 g/l gacha, gips va angidrit bilan to‘yinmagan.
- Quyi to‘rtlamchi suvli qatlam (apQI) 78–165 m, janubda 200–249 m chuqurlikda ochilgan; qalinligi 60–100 m, Katta Ravotda 197 m gacha; debit 2,0–64,1 l/s; minerallashuv 500 mg/l gacha.
- O‘rta to‘rtlamchi suvli qatlam (apQII) maydonning 80% gacha qismini egallaydi, qalinligi 80–100 m, suvlari asosan bosimli; o‘rtacha minerallashuv 988 mg/l, 5 000 mg/l gacha.
- Suvlarning taxminan 30% kalsit bilan muvozanatda; Na-montmorillonit bilan to‘yinish 69 nuqtadan 18 tasida.
Kalit so‘zlar
- yer osti suvlari
- Toshkentoldi artezian havzasi
- gidrogeokimyo
- suv–jins muvozanati
- Toshkent viloyati
Qisqacha mazmun
Tadqiqot Toshkent viloyatidagi Toshkentoldi artezian havzasining ichimlik suvi, sanoat va sug‘orish uchun foydalaniladigan sakkizta to‘rtlamchi davr suvli qatlamini qamrab oladi. Uning asosida Chirchiq va Ohangaron daryolari vodiylarida, tekislik va tog‘oldi hududlaridagi 69 ta quduqdan olingan suvlarning asosiy ionlari bo‘yicha 144 ta tahlil yotadi; suvlarning atrofdagi minerallar bilan o‘zaro ta’sir darajasi muvozanat termodinamikasi usullari bilan baholangan.
Barcha suvli qatlamlarda chuchuk gidrokarbonatli suvlar bor, chunki ular suv almashinuvi jadal bo‘lgan Qurama va Chotqol tizmalarining tog‘oldi va tog‘li qismida joylashgan. Faqat tekisliklarning ayrim joylarida suvlar sulfatli bo‘lib, minerallashuvi 5 680 mg/l gacha yetadi. Minerallashuvi 1 000 mg/l gacha bo‘lgan suvlarda anionlardan gidrokarbonat va sulfat, kationlardan kalsiy va natriy ustun; 1 000 mg/l dan yuqorisida esa sulfat va natriy asosiy rol o‘ynaydi.
Barcha suvlar montmorillonitlar bilan, bir qismi kalsit bilan to‘yingan; suvlarning taxminan 30% kalsiy karbonati bilan muvozanatda. Hatto sulfat miqdori 3,8 g/l gacha bo‘lgan suv ham sulfatli minerallar bilan to‘yinishga yetmaydi. Shu asosda mualliflar pH va asosiy ionlar miqdori bilan farqlanadigan ikki geokimyoviy suv turini ajratadi: kremniyli-kalsiyli (magniyli) va kremniyli karbonatli-kalsiyli.
Iqtibos namunasi
N. V. Guseva and Yu. A. Otakulova (2014). Geochemistry of groundwater in Tashkent artesian basin (Republic of Uzbekistan). Bulletin of the Tomsk Polytechnic University, vol. 325, no. 1, pp. 127–136. https://izvestiya.tpu.ru/archive/article/view/1406