Bosh sahifa / Tadqiqotlar

Jurnal maqolasiOchiq kirish

«Umid» neft koni qatlam suvlaridan kristall yodni ekstraksion cho‘ktirish usuli

Метод экстракционного осаждения кристаллического йода из пластовых вод нефтяного месторождения «Умид»

S. N. Begmanov, B. F. Mukhiddinov, Kh. M. Vapoyev, O. J. Turdiyeva, Sh. E. Pulatov

  1. Department of Chemical Technology, Navoi State University of Mining and Technologies, Navoi, Uzbekistan
PDF767 KB Iqtibos

https://doi.org/10.32743/UniTech.2024.125.8.18078

Universum: tekhnicheskie nauki (Universum: Technical Sciences)

Sana2024-yil 28-avgust

Son2024, No. 8 (125), pp. 15–23

TilRus tili (ingliz tilidagi annotatsiya bilan)

LitsenziyaCC BY 4.0

Nashr etgan«Universum» MChJ

Asosiy jihatlar

  • Umid konining tozalanmagan qatlam suvi: pH 7,9; xlorid 51 975 mg/dm³; natriy 21 997 mg/dm³; kalsiy 3 607 mg/dm³; kaliy 685,7 mg/dm³; magniy 668,8 mg/dm³; umumiy qattiqlik 234,8 mmol/dm³.
  • Bromid 411,0 mg/dm³; sulfat 410,0 mg/dm³; gidrokarbonat 61,00 mg/dm³; yodid 36,2 mg/dm³; kobalt 6,08 mg/dm³; nikel 4,10 mg/dm³; temir 0,05 mg/dm³ dan kam.
  • Ohak-soda usulida yumshatilgandan keyin: pH 11; kalsiy 35,0 mg/dm³; magniy 2,0 mg/dm³; sulfat 235,5 mg/dm³; yodid 34,7 mg/dm³; umumiy qattiqlik 1,98 mmol/dm³.
  • Benzol bilan yod unumi (tozalanmagan / yumshatilgan suv): sulfat kislota 45,7% / 64,2%; natriy gipoxlorit 69,4% / 78,1%; natriy nitrit 88,0% / 96,0%; vodorod peroksid 92,0% / 98,0%.
  • Eng yaxshi sharoitlar: oksidlovchi 2%; oksidlovchi va suv hajmlari nisbati 0,12 (unum 97,9%); organik va suvli fazalar nisbati 0,02; natriy sulfit 0,15 M.
  • Yodid 30 marta — 34,7 mg/l dan 1,12 g/l gacha boyitilgan; yodid miqdori 3 g/l dan boshlab yod 20% li vodorod peroksid bilan cho‘kadi.

Annotatsiya

This article is based on the isolation of iodine from the reservoir waters of the Umid oil and gas condensate field in the Bukhara-Karshi Artesian basin of the Republic of Uzbekistan, by chemical oxidation and extraction with an organic solvent. The extraction method compared the iodine yield in purified and untreated groundwater samples, studied the ratio of the aqueous phase and the solvent phase during extraction, as well as the ratio of refined and reducing solution. In addition, the processes of precipitation of iodine and reduced from raffinate and enriched to a solid state are highlighted. X-rays of the iodine obtained were taken and analyzed. According to the results of the experiment, a technology for extracting iodine was proposed.

Maqoladagi inglizcha annotatsiya. Mualliflar annotatsiyasi CC BY 4.0 litsenziyasi asosida keltirilgan. Annotatsiya ingliz tilida berilgan.

Kalit so‘zlar

  • gidrotermal suvlar
  • kristall yod
  • ekstraksiya
  • organik erituvchi
  • oksidlovchi
  • qaytaruvchi

Sodda qilib aytganda

Mualliflar Qashqadaryo viloyatida, Buxoro–Qarshi artezian havzasida joylashgan Umid neft-gaz-kondensat konining qatlam suvini yod manbai sifatida o‘rgangan; suvda yod yodid holida bo‘ladi. Tozalanmagan suvning pH 7,9, tarkibida 51 975 mg/dm³ xlorid, 21 997 mg/dm³ natriy, 3 607 mg/dm³ kalsiy, 685,7 mg/dm³ kaliy, 668,8 mg/dm³ magniy, 411,0 mg/dm³ bromid, 410,0 mg/dm³ sulfat, 61,00 mg/dm³ gidrokarbonat va 36,2 mg/dm³ yodid, shuningdek 6,08 mg/dm³ kobalt va 4,10 mg/dm³ nikel bor; umumiy qattiqlik 234,8 mmol/dm³. Ohak-soda usulida yumshatish pH ni 11 gacha oshiradi, kalsiyni 35,0 mg/dm³ gacha, magniyni 2,0 mg/dm³ gacha, sulfatni 235,5 mg/dm³ gacha, qattiqlikni 1,98 mmol/dm³ gacha kamaytiradi, xlorid, natriy, bromid va yodid esa deyarli o‘zgarmaydi.

Yodid molekulyar yodgacha oksidlanadi va organik erituvchiga o‘tadi. Sinalgan to‘rtta erituvchidan (tetraxlormetan, trixlormetan, siklogeksan va benzol) eng yuqori unumni benzol bergan. Benzol bilan unum sulfat kislotadan (tozalanmagan suvda 45,7% va yumshatilgan suvda 64,2%) natriy gipoxlorit va natriy nitrit orqali vodorod peroksidgacha (92,0% va 98,0%) ortib borgan. Eng yaxshi sharoitlar: 2% li oksidlovchi eritmasi, oksidlovchi va suv hajmlari nisbati 0,12 (unum 97,9%), organik va suvli fazalar nisbati 0,02 hamda yodni yana suvga o‘tkazish uchun 0,15 M natriy sulfit; sakkizta ekstraksiya siklida o‘rtacha unum 94% bo‘lgan.

Natijada yodid konsentratsiyasi 30 marta — yumshatilgan suvdagi 34,7 mg/l dan 1,12 g/l gacha oshgan; yodid miqdori 3 g/l ga yetganda qattiq yod 20% li vodorod peroksid bilan cho‘kmaga tushadi, rentgen difraktometriyasi esa mahsulot yod ekanini tasdiqlagan. Shu natijalarga asoslanib mualliflar texnologik jarayonni taklif qiladi (8-rasm): suv filtrlanadi, tindirgichda har litriga 0,4 l 8% li kalsiy gidroksid eritmasi va 0,04 l 0,1% li poliakrilamid flokulyanti qo‘shib yumshatiladi, 5% li sulfat kislota bilan nordonlashtiriladi, vodorod peroksid va benzol bilan aralashtirilib, ekstraktorda ajratiladi; so‘ng yod natriy sulfit eritmasiga qaytariladi, benzol aralashtirgichga qaytadi, kristall yod esa separatordan olinadi.

Rasmlar (1)

Texnologik sxema: qatlam suvi nasos bilan filtr orqali kalsiy gidroksid va natriy karbonat qo‘shiladigan tindirgichga beriladi, sulfat kislota bilan nordonlashtirilib, vodorod peroksid va benzol bilan aralashtiriladi, so‘ng ekstraktor, natriy sulfit qo‘shiladigan aralashtirgich va ikkinchi ekstraktordan o‘tadi; qattiq yod separatordan chiqadi, nasoslar esa benzol va cho‘kmagan yodni qaytaradi
8-rasm. «Umid» neft koni qatlam suvidan yod ajratib olish texnologik sxemasi. 1, 8, 13, 14 – markazdan qochma nasoslar; 2 – filtr; 3 – tindirgich; 4, 6, 9 – dozalovchi nasoslar; 5 – o‘lchov aralashtirgichi; 10 – aralashtirgich; 7, 11 – ekstraktorlar; 12 – separator. Manba: S. N. Begmanov et al. (2024), CC BY 4.0.

Iqtibos namunasi

S. N. Begmanov, B. F. Mukhiddinov, Kh. M. Vapoyev, O. J. Turdiyeva and Sh. E. Pulatov (2024). Method of extraction deposition of crystalline iodine from reservoir waters of the Umid oil field. Universum: tekhnicheskie nauki (Universum: Technical Sciences), 2024, No. 8 (125), pp. 15–23. https://doi.org/10.32743/UniTech.2024.125.8.18078