Jurnal maqolasiBepul o‘qish mumkin
Uglevodorodlar tabiiy sintezi mikstgenetik sxemasining uch jihati
Три аспекта микстгенетической схемы природного синтеза углеводородов
- Uzbekneftegaz National Holding Company, Uzbekistan
- UzLITIneftgaz JSC, Uzbekistan
Asosiy jihatlar
- 90–120 mVt/m² li 12 ta lokal issiqlik oqimi anomaliyasi; mintaqaviy fon 65 mVt/m².
- Urtabuloq kanali: Moxorovichich chegarasidan cho‘kindi qoplamaning quyi qismigacha, kengligi 3–5 km bo‘lgan o‘tkazuvchan zona.
- Gazli: lokal issiqlik oqimi anomaliyasi ostida 1–10 km chuqurlikdagi darzliligi yuqori subvertikal zona.
- Yiliga kamida 1 m vertikal migratsiya tezligida asosiy issiqlik tashuvchi — suv.
- Kanal ustida cho‘kindi qoplama tagidagi anomal harorat: 30–55 °C; o‘qdan taxminan 30 km da me’yoriy.
- Buxoro–Xiva mintaqasida 11 ta faol kanal xaritalangan.
Kalit so‘zlar
- issiqlik oqimi
- konvektiv issiqlik ko‘chishi
- Buxoro–Xiva mintaqasi
- Urtabuloq
- Tegermen
- chuqur issiqlik-massa ko‘chishi
Qisqacha mazmun
«O‘zbekneftgaz» va «O‘zLITIneftgaz» mualliflari neft va gaz hosil bo‘lishining mikstgenetik gipotezasini bayon qiladi — unga ko‘ra chuqur issiqlik-massa ko‘chishi kanallari bo‘ylab ko‘tarilgan chuqur flyuidlar cho‘kindi jinslardagi organik modda bilan reaksiyaga kirishadi — va uni Buxoro–Xiva neft-gazli mintaqasiga tatbiq etadi. Kanallarni xaritalash uchun mualliflar batafsil issiqlik oqimi xaritasini, mintaqaning 1:500 000 masshtabdagi geodinamik xaritasini va eng yaxshi o‘rganilgan kanallarning — Urtabuloq, Tegermen, Gazli va Muruntov atrofidagi kanallarning fizik-geologik modellarini tuzgan.
Issiqlik oqimi xaritasida 65 mVt/m² li mintaqaviy fonda 90–120 mVt/m² li 12 ta lokal izometrik anomaliya aniq ko‘rinadi, ularning maksimumi ko‘pincha markazdan siljigan. Geotermik hisoblarga ko‘ra ularning o‘lchami va amplitudasi statsionar issiqlik oqimiga mos kelmaydi va subvertikal kanallar bo‘ylab konvektiv issiqlik ko‘chishini ko‘rsatadi; kanallar chuqur uzilmalarning o‘tkazuvchan kesishmalarida joylashgan, ularning o‘rni esa ko‘milgan toshko‘mir davri paleorift tizimi bilan belgilanadi. Anomaliyalar cho‘kindi qoplamadagi harorat anomaliyalari, anomal yuqori qatlam bosimi zonalari va neft-gaz konlari bilan mos keladi.
Chuqur UChN 498990688-son profili va Farob–Bobotog‘ chuqur seysmik zondlash profili kesib o‘tgan Urtabuloq kanali Moxorovichich chegarasidan mezozoy-kaynozoy qoplamasining quyi qismigacha cho‘zilgan, kengligi 3–5 km bo‘lgan o‘tkazuvchan zona sifatida modellashtirilgan; uning issiqlik manbai — yer po‘sti va mantiya chegarasidagi qadimiy magmatik o‘choq. Konvektiv ko‘chish cho‘kindi qoplama tagida to‘xtaydi, undan yuqorida issiqlik yer yuzasiga konduktiv yo‘l bilan yetadi. Farob–Tomdibuloq profilidagi Tegermen kanali ham xuddi shunday tuzilgan, Gazli konidagi seysmik monitoring esa lokal issiqlik oqimi anomaliyasi ostida 1–10 km chuqurlikda darzliligi yuqori subvertikal silindrni aniqlagan. Suv, vodorod, metan va karbonat angidrid uchun yiliga kamida 1 m vertikal migratsiya tezligida bajarilgan hisoblar asosiy issiqlik tashuvchi suv ekanligini ko‘rsatadi. Anomal harorat kanal ustida, cho‘kindi qoplama tagida eng yuqori — 30–55 °C — bo‘lib, o‘qdan taxminan 30 km uzoqlikda me’yoriy qiymatga tushadi. Jami mintaqada 11 ta faol kanal xaritalangan.
Iqtibos namunasi
A. A. Abidov and F. G. Dolgopolov (2001). Three aspects of the mixed-genetic scheme of natural hydrocarbon synthesis. O‘zbekiston neft va gaz jurnali (Uzbek Journal of Oil and Gas), No. 4, 2001, pp. 9–12. https://drive.google.com/file/d/18GbI0Vo_SrZ1e61rXnvhsHlQBzETXWf1/view